ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO Data ostatniej modyfikacji: 24.08.2021
RAZrzecz m, RAZArzecz ż
Słowniki:
nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: post 1616
Formy: lp M. m raz; D. m razu; C. m razowi; B. m uż. nżyw. raz; N. m razem; ż razą; Ms. m razie; W. m razie; ~ lm M. m albo ż uż. nosob. razy; D. m razów; C. m albo ż razom; B. m albo ż uż. nosob. razy; N. m albo ż razami; Ms. m raziech; m albo ż razach
Znaczenia:
hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicjiWźiąć anteactam vitam Iego Mośći Páná Márszałká, z Vrodzenia zacnego, z wysokich Cnot, z Zasług ktore z odwagą zdrowia, Substántiey, dla Oyczyzny podeymował, y onę w ćięszkich rázách, przeszłych niebespieczeństw divino opere dźwigał. PersOb 23. Zaproszeni raz byliśmy od Panow tuteyszych na iakieś igrzysko. Monitor 48. Jakem był ostatnią razą u W. M. Pana, uwazałem iż charapnik iego był zepsuty, zgotowałem więc nowy bardzo dobry ktory z sobą przywiozę, od sześciu dni prawie z konia nie zsiadam odwoziłem albowiem Syna naszego Sąsiada do Akademii. Monitor 100.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń:
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: po trzykroć razy »trzy razy«: Pod czás Wiázdu do Miásta uderzono po trzykroć razy z Dźiał. RelWjazdKról A2v. Po skończeniu tych ceremoniy, powroćił Krol I. M. ná Ratusz, y rozebrawszy się ex Regalibus wśiadł w Karetę naybogátszą ośmią koni záprzężoną, y powrocił do Zamku, z temisz ássistencyámi y tryumfámi; á omnis Populus wołał, vivat, vivat, á podczás tych ceremoniy, bito ná koło Miástá z Dżiał, y w Mieśćie sámym z Moźdźierzow, po trzykroć rázy: Ratusz tákże dawał Salve z Hakownic, y Piechoty Krolewskie á samym wieczorem, były Fáierwetki przed Ratuszem, dość misterne, bo ná Powietrzu wydawáły igrzyská rozmáite, y pewne litery gorzáły, to iest. vivat AVGVSTVS etc. y ráce z nich wypadáły. RelWjazdKról B. W Niedźielę śpiewano tu solenne Te Deum laudamus dáiąc wkoło Miástá po trzykroć rázy burząco y huczno ogniá z Dźiał, tryumfuiąc zá dostánie Fortecy Gibilterra[!] w Hiszpániey. WiadCudz 1704 4 X 175v. Roku Páńskiego 1696. sławetnie urodzona Pánná Rozália Beberowná z Wrocłáwiá, w Luterskiey Wierze wychowána, będąc przez sen nápomniona od ANTONIEGO S. áby Wiárę Luterską porzućiła, ktory się po trzykroć razy pokázował; ziáchawszy tu do Łagiewnik Wiárę Luterską porzućiłá, Rzymską Kátolicką przyięłá. KałowInf 104. A ze tedi pomieniąni Marczyn Branka nie kontentuiąc sie decretem ludzi po trzikroc razi Macka a brata swoiego turbuie, uznaie sząt ninieyszi, na ktorego sie pokaze controuersia decretu, wini panskiey nieodpuscąney grzywien 6, tagze kosczołowi jelesnayskiemu grzywien 6. KsŻyw 77. Sam Xiążę I. M. Kárdynał Prymás, zaczynał Te Deum Laudamus, y záraz z Dźiał Pułkártánowych burząco uderzono po trzykroć rázy. AwWar 1699 14III 1 nlb. S. Sewerze z robotnika koło wełny potrzykroć razy od gołębicy ná ćię padaiącey wydany, i obrány Biskupie, cudámi i náuką włásną sławny; ktoryś będąc bliski śmierći, w otwarty dobrowolnie grob Swiętey Wincencyi Małżonki twoiey, i Swiętey Innocencyi corki twoiey wszedł, i gdyś tam Bogu Ducha oddał, grob się znowu sąm przez się zamknął. NádasiRok 171. ▲ trzykroć razy »trzy razy«: A Imść Pan Komendánt pomieniony Szańcu Swiętey Troycy, dowiedźiawszy się o Koronácyj Krolá Imśći czynił applausy solenne przez trzykroć rázy ogniá dawánie, zwszytkich ármat y strzelby, co tym bárźiey ieszcze Turcy apprehendowali, y srodze się mięszáli, mowiąc między sobą; że teraz iuż prawdá muśi bydź o Exáltácyey ná Tron tegoż Krolá Imśći, kiedy náśi triumfuią [...]. AwWarsz_1697_28IX 1 nlb. Gdy tedy żadney áppárencyi ad unionem nie było, owszem strony uporczywie stawáły nátárli Contistae á práwie przymuśili Xćia Kárdynałá Prymásá do Neminácyi Xciá Contego, ktory wśiadszy ná kon w Kole inter Protestationes trzykroć rázy Xiąźęcia Kontego nominował, y potym Chorągwie zápraszał ná Te Deum Laudamus, ktorych dość znáczna liczbá ruszyłá się byłá, y przybyłá ná koło Kosćiołá ktory zástano záwárty, ále potym otwrrzono[!], á Xiążę IgMość Primas Te Deum Laudamus záczął i po skonczonym do Páłácu był odprowádzony. Warsz_1697_2VII 3-4 nlb. Druga Párthya w Polu Sáska uprośiłá sobie I. W. I. Xiędzá Biskupá Kuiáwskiego, áby pariter ich Elektá nominował, co tez y uczynił záraz w Polu gdźie Chorągwie rozłożone były, támże śpiewáiąc Te Deum Laudámus, y ruszywszy się Chorągwie do Okopu ktore otoczyły ná koło, znowu trzykroć rázy, miánował Xśiá Elektorá Sáskiego IgMść X. Biskup Kuiáwski. Warsz_1697_2VII 4 nlb.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa: Koń w dzielności/ Páchołek przy trunku/ Chárt v zaiącá. Iakim się raz pokażą, tákim ie długo rozumieć może. ŻabPol A3v. ● Wstyd dość raz vtrácić. KnAd 1264. ● Raz dość ná woynié szwánkowáć Polegszy/ trudno wétowáć. KnAd 992. ● Złego dość raz skosztowáć: ábo zákusić. KnAd 1334. ● Raz dość omylić się/ zgrzeszyć. KnAd 992. ● Dłużnik pożyczáiąc rumiány; oddáć máiąc/ blády [...] Raz rumiány á stokroć blády. KnAd 161[153]. ● Dwá rázy Zoná mężá biłá/ raz że ogorki łupił/ a drugi raz/ że iábłek nie łupił. RysProv III, 5.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorka: