ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO Data ostatniej modyfikacji: 14.03.2024
ROK rzecz. m
Słowniki:
nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1618
Formy: lp M. rok; D. roka // roku; B. uż. nżyw. rok; N. rokiem; Ms. roku; ~ lm N. laty; Ms. leciech
Znaczenia:
»jednostka czasu«: Zostawilismy tedy Tabory nasze w Czaplinku maiąc nadzieię powrocic do nich nay więcey za puł Roka. PasPam 53. Iako tedy ten Rok pięknie się skonczył [...] tak y tęn nowy dosyc się w fortunie zaczął. PasPam 62. Skonczylismy tedy Rok stary Niech będzie Imię Boskie Pochwalone w Mosinach 1659. PasPam 78v. Przypominał w przeszłym Roku otrzymane Wiktoryie. PasPam 172. Smogorzow pusciłęm na Rok w arendę Panu Trębickiemu. PasPam 234v. Zima tego Roku była własnie Włoska bo wszyst[ka] bez Sniegu y mrozu. PasPam 257v-258. Wywoziłem tedy rzeczy po trosze [...] Bom iuz był Smogorzow puscił Pasierbowi przed Rokiem. PasPam 282v.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: rok któryś zacząć »o latach liczonych od czyjegoś urodzenia«: Byłęm tedy tam y drugi Tydzięn w owey konwersacyiey miłey, w owych komplementach ab invicem. Obiecuiąc mi Rozne promotiones ofiaruiąc mi Swoię Siostrzenicę Pannę Rudominownę Dziedziczkę, ktora miała Substancyiey lepiey nizeli na Sto Tysięcy Tylko ze dopiero dziewiąty Rok była zaczęła. PasPam 153. ▲ chłopięce roki:
Związki frazeologiczne: rok pański:
Związki niejednoznaczne względem znaczeń:
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: rok astronomiczny:
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń:
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: rok pański »wyrażenie tradycyjne: określony, wymieniony rok po narodzeniu Chrystusa«: Roku Panskiego 1657. Mielismy woynę Węgierską. PasPam 52. Rok Panski 1667. Przyiechałęm do Rodzicow na całą zimę do Węgrzynowic. PasPam 215. ▲ rok juliuszowy, rok juliuszów »rok zgodny z kalendarzem juliańskim (starożytnym lub chrześcijańskim)«: Ale y rok Rzymski názwany rok Iuliuszowy; ktory od Kościoła Bożego akceptowány, y mało co odmieniwszy do tych czas go záchowuie. BystrzInfChron 4 nlb. Rok słoneczny Juliuszowy oprocz że się dzieli na Miesięcy 12. dzieli się y ná tygodnie, ktorych rok zwyczayny zámyka 35. y dzień ieden; á rok przybyszowy zámyka 52. y dni 2. BystrzInfChron 5 nlb. A zá tym iáko rok słoneczny Astronomiczny tym się rozni od pospolitego Iuliuszowego, że Iuliuszow do roku swego nad astronomiczny przydaie minut 12. BystrzInfChron 6 nlb. Roku słońcá zażyła dla koordynacyi Swiąt nieruchomych; roku Xiężyca dla koordynacyi Swiąt ruchomych: á osobliwie dla determinowania dnia Wielkonocnego, od ktorego záwisła determinacya innych dni Swiąt ruchomych, Rok tedy Kościelny iest ten, ktory częścią się zkładá z roku słońcá, częscią z roku Xiężyca Iuliuszowego. BystrzInfChron 7 nlb. Ktorego roku stałá się poprawa kálendarza, ponieważ roki Iuliuszowe nadliczyły dni 10. nad roki Astronomiczne. BystrzInfChron 11 nlb. Znaleść Rok Juliuszowy podług danego Roku Ery Chrześciańskiey? Niech bedzie Roku 1784. doday do niego 4713. summa 6497. daie Rok poszukiwany. OstrowTPrawo II 12. ROK SŁONECZNY ieden iest IULIANUS POLITICUS powagą Iuliusza Cesarza ułożony, maiący dni 365. y godzin 6. to iest Niedziel 52. y dzień ieden, Drugi INTERCALARIS, albo EMBOLISMICUS, alias Przybyszowy, maiący dni 366. to iest Tygodniow 52. y dni 2. co cztery lata przybywaiący iednym dniem urosłym z owego Roku Iuliuszowego Pospolitego, ktore przez lat cztery uczynią godzin 24 alias dzień Naturalny, á zatym Rok każdy Czwarty iednym dniem aukcyonowany. ChmielAteny1755 I 188.
Związki frazeologiczne: rok któryś zacząć: ◆ każdy boży rok: ◆ cały boży rok:
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa: Chłop rádby co tydzień Woytá/ co miesiąc Vrzędniká / á co rok inszego Páná miał. RysProv II, 5. ● Więcey z przysádą Kolery spráwi obrotny w roku, niż flegmátyk zá dziesięć, (dla tego się rzec może: Obrotny iák dwá rázy żyie). FredPrzysł D2v. ● Kto się chce mieć dobrze ná dzień/ niech sobie gęś zárznie/ kto ná tydzień/ niech wieprzá zákole/ kto ná miesiąc/ niech wołu zábiie/ kto ná cáły rok/ niech żonę poymie/ á kto do śmierci/ niech Xiędzem zostánie. RysProv VII, 5.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autor: SPas