Słownik XVII wieku

Znaczenia:

1. »roślina«: Nie wartogłów słonecznik, nie kwiat na jaśminie, Nie stokroć, nie majeran zapachem niebrzydki, Insze to ziele, insze ma swoje pożytki. Korzeń się wprzód u spodku w dwie cebulki dzieli, Łodyga się a gładka i bez sęków bieli [...]. MorszAUtwKuk 46. Stawszy się twoim wiecznym słonecznikiem, Obracać będę, ty lat moich czasem, Ty życia mego sporządzaj kompasem, Ty dni, miesiące rozpisuj i wieki, Niech ci mej słońce ustąpi opieki, Kiedy choć depce po niebieskiej ścieżce, Ustąpić musi w gładkości Jagnieszce. MorszAUtwKuk 244. Długo oczy obrácał Amon zá Tamarą Ják słonecznik zá słońcem, ále żadną miarą Nie mogł ználeść sposobu z tym się Jey ogłosić, Ze ią chce do Pokoiu swoiego záprosić. DrużZbiór 106. SŁONECZNIK, po Łacinie Heliotropium, inaczey Solisequium, albo Flos Solis, z natury swoiey zawsze za Słońcem się kieruie, ktoremu Carolus Rancatus dał Lemma: Solo affixus, non desero Solem. ChmielAteny1755 I 648. Podobny Słonecznikowi w naturze iest Kwiat Selenitropos, toiest Xiężycowy kwiat, także ku Xiężycowi się obracaiacy według Naturalistow. ChmielAteny1755 I 648.

2. »inna roślina«

3. »zegar słoneczny«: Słónécznik/ zegar ná słóncu vczyniony/ godźinnik ná murzé. Horologium sciothericum, al. sciathericum. Horologium solarium [...] Solarium [...] Solarium descriptu[m] quo horae declarantur. Sunt etiam horologia quae ad lunam et stellas posita horas indicant. Horologium absolutè, pro solari horologio [...] i. vmbrarum venator aut indagator. Index horarum sciothericus. [...] vmbra cum sole circu[m]acta horas indicat [...] Pelecinus vel Pelecinon [...] à forma securis. Kn 1020.

4.miner. »rodzaj minerału«: Słónécznik kámięń/ Heliotropium gemma [...] quasi solem vertens, commutans. Gemma viridis est iaspidi similis, sanguineis venis distincta [...] soli opposita instar speculi defectus eius monstrat, subeuntem lunam exhibens. eadem in aquam coniecta solis fulgorem in sanguineum colorem mutat [...] Cum sole circumagi lapidem hunc aliqui asserunt. Kn 1020. Kircher in Mundo Subterraneo pisze, iż się znayduie Kamyk charakterami alfabetu A. B. C. od natury popisany: pisze y to, iż Magninus Kawaler y Patritius Rzymski, ma Kamień Helotropium, albo Słonecznik cztery na sobie pasami Elementa wyrażaiący, alias na iednym pasie idzie kolor złoty, a ten znaczy element Ognia, na drugim szafirowy Kolor, a ten znaczy element powietrza, na trzecim Kolor błękitny, znaczący żywioł wody, na czwartym Kolor czarny denotans elementum ziemi. ChmielAteny1755 I 662.

5. »udar słoneczny u koni, kaduk, → słonecznica«: O Słoneczniku ábo o káduku. Rozdział 7. SLonecznik ábo káduk iest/ kiedy koń idąc w drodze/ ábo stoiąc ná mieyscu/ głową pocznie trząść/ oczy wytrzeszczáć/ nogámi tąpáć/ y wszytkim ćiáłem ták drżeć/ że áż ná źiemię vpádnie/ nogi wszytkie rośćiąga/ y wszytek się miece/ á czásem też y piáná mu z nozdrzá y z gęby płynie/ tá chorobá nie tylko iest szkodliwa sámemu bydlęćiu/ ále y ieźdźcowi niebespieczna czásu potrzeby iákiey ábo drogi prędkiey: temu tedy zábiegáiąc: Naprzod skoro to ná koniá przypádnie/ możeli ták prędko dopaść/ záláć mu oczy wodą [...]. DorHip II Miiijv.