Słownik XVII wieku

Znaczenia:

1. »ustnie, za pomocą słów, nie pisemnie«: Czego y Swięty Bázyliusz wielki Doktor Grecki poświadcza De Spiritu Sancto. Cap. 29. mowiąc: Náuki y vchwały kośćielne/ iedne mamy z pismá zostáwione/ drugie słownie z trádycyey Apostolskiey zá táięmnice podáne. ZaremWywód E. Słownié/ item. v. Vstnié Kn 1022. Obiecuiemy sobie wzaiem po Pánách Rádách, Vrzędnikách, y cáłey Rzeczypospolitey, że y po obránym náwet Succesorze, w zupełnym Poddáństwie y nienáruszoney wiernośći ku Nam aż do śmierći Nászey státecznie trwáć y zostáwáć będą, iáko nam to słownie, y osobnym pismem, pod vtrátą wagi wszytkiego co się wzwyż nápisáło, przyrzekli. LubJMan 20. A to pod zakładem drugiej takoweyze su[m]my dwochset złotych polskich y pod nagrodzeniem szkod słownie krom przÿsięgi oszacowanych, o ktory zakład y szkody w sprzeciwieniu się w czymkolwiek temu zapisowi memu, naznaczam sobie y potomkom moym forum y termin zawity przed wszelakim y kozdym generaliter sądem y urzędem grodzskim [...]. KsOw 62. Na terminie dzisieyszym z pozwu przez opatrznego Tomasza Wrzała sługę urzędu ninieyszego, iako zeznał, uczciwym Iędrzeiowi Kliiowskiemu ławnikowi Krowoderskiemu y Agneszcze małżonkom dnia 14 miesiąca y roku teraznieyszego słownie doniesionego przypadaiącym szlachetny IM. P. Ian Res [...]. KsKrowUl 649. Miecz obosieczny z ust mu wyniká Ze słownie grozi, ustnie narzyká A ręce bronią niezaprożnione W rátunek bliznich má obrocone. BrzeżOw L3v. Więc skoro Sosnowski powrócił z Końskich do Przybysławic, tak zaraz przez umyślnego swego, nie pisząc listu, słownie nam oznajmił, abyśmy do Garbowa, miasteczka półtrzeci mile od Lublina, a pół milki letkie od Przybysławic, przyjeżdżali, naznaczając nam miejsce do widzenia się z sobą w plebanii garbowskiej. MatDiar 703. Słownie, adv. 1) mündlich, mit Worten. [...] 1) verbalement; de bouche. [...] § 1) słownie mi obiecał. [...] T III 2071. Niech mię Bogowie iak naygorzey zatracą, á niżeli, żebym codzień widział się ginącym. Co [Tyberiusz] nie prywatnie ani słownie tylko, ale w liście swoim do Senatu Rzymskiego pisząc wyzna. KryszStat 179. Daley w tym prawie postępuiąc, obiaśnienie myśli powierzchownemi znakami potrzebne uznaiem, a to, gdy myśl y wolą naszą innym powierzyć chcemy; te zas obiaśnienie myśli, albo iest wyraźne słownie, albo na pismie dane; albo niewyraźne, kiedy milczeniem naszym na co zezwalać zdaiemy się; [...]. BielińSpos 109. W którem zaś Państwie, w którey iego Prowincyi, i którego czasu, takowe powietrza naprzód odkryto, nie iest wiadomo, lecz iako roboty górnicze słownie i praktycznie z iednego kraiu do drugiego przeszły, tak znaiomość powietrza zwłaszcza duszącego i światło tłumiącego, aż do naszych doszła górników [...]. OsińGat 35. Wroćiwszy sie/ powiedźieli że odpisu nieodnieśli słownie ich Woiewodá Smolenski odpráwił odprawił. BielDiar Av.

2. »dosłownie, w postaci dokładnego brzmienia słów«: Ktorzy poniewasz lzą nas niewymownie W krzywoprzyśięstwie, w pokoiu zmieszanem; Wywiedźiemy tę rzecz przed wami słownie, Z ktorymi, gdy śię pierwszym dzwignie stanem Rzeczpospolita; zechcem to warownie Zmocnić, co będźie z lepszym iey nazwanem[!]; Teraz iakową wszyscy mamy szkodę Dowodnie to wam, á krotko wywiodę. ChrośKon 31. Odbiera słownie całość życia mego, Skraca kurs zdrowia od Boga danego, Niezasłużenie zadając mi rany. Obacz cały świat wiek moj opłakany! ZbierDrużWir I 153. Słownie [...] 2) buchstäblich, dem Buchstaben nach. [...] 2) literalement; à la lettre. [...] § [...] 2) słownie sens tylko potrafił. [...]. T III 2071. Autor, ktory umie siedm ięzykow, powinien o tym wiedzieć, że niemasz żadnego, ktoryby się dał na drugi słownie tłumaczyć, że co się w tym ięzyku iednym, to w innym kilką wyrazami opisywać musi. SiarczDmochZakus 83-84.

3. »pozornie; powierzchownie«: Słownié/ [...] vel nié prawdźiwié. [...]. Kn 1022. Trudno zaś te zátrzymáć/ ktore powierzchownie Wydáią się/ gdyż w ludźiách nierządzą się słownie. BachMąż Av. [...] á czynią to niektorzy Pátroni, (y ledwie podobno nie wszyscy) subdole, illicite, impiè, et impunitè, dla tegosz wszystek świat, práwie, ná nich złey woli, dla tegosz te wolną y nieukaráną Práwem złośliwość niesłusznych Pátronow karzą ludźie ukrzywdzeni, álbo spráwiedliwość świętą kochájący, czásem słownie, á czásem y niektorzy desperácko: [...]. PowalSplen Aa2. Lecz tego po nás chce/ ábysmy ią nie słownie tylko płonnymi żądkámi/ álbo tám rożnych pospisowánych y pozbieranych (Bog wie zkąd) szeptow/ bez práwego nabożeństwá bábskiemi meryałami szánowáli/ y czćili: [...]. BujnDroga 339. 7. Wiele czásu dáiesz ná wzbudzenie w sobie żalu i obrzydzenia grzechow, tákże ná uczynienie przedsięwźięćia chronić się grzechow? i iák skuteczne te ákty czynisz? czy tylko z zwyczáiu i słownie, czy też przełożywszy sobie rożne do tego pobudki? MorawAmb 49. NA przećiw wiele fałszywym świádectwom, y złym mowom o Nayśw: Sákrámenćie, od Heretykow, kálwinow, lutrow, nie słownie tylko, ále rzetelnie przytáczaią się do wody ná utwierdzenie prawdy o przytomnośći Ciáła y Krwie Iezusowey w Naśw: Sákrámenćie. PopławStół 450. Słownie [...] 4) nur mit Worten; nur zum Schein; nicht im Ernst. [...] 4) en mots; aparenment, en aparence. § [...] 4) słownie to tylko mowisz. T III 2071.