ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO Data ostatniej modyfikacji: 09.05.2022
SŁOWO rzecz. n
Słowniki:
SStp, Kn, L, SWil, SW, SJP notują
SXVI (?), T III (?) nie notują
Formy: lp D. słowa; B. słowo; ~ lm D. słów; N. słowy; Ms. słowiech
Znaczenia:
hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicji
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: słowo bezprawne: ▲ wykład słów: Wykład słów/ dobywánie poczatku ábo własności słów. Etymologia. [...]. Kn 1315.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń:
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: dać słowo: ▲ dotrzymać słowa, dotrzymać słowo: Z owych tedy nieodmięnnych affektow upewnieniem zowemi Exekracyiami kto by Słowa nie dotrzymał roziechalismy się PasPam 153. Z łaski WMM Paniey dosyć mi się stało kiedy mąm słowo ktorego rozumięm że mi WMM Pani dotrzymać raczysz. Ia tez pewnie takim nie mysle bydz niestatkiem a wostatku niech będzie to Słowo na papirze. PasPam 224. ▲ słowo boskie: ▲ słowo boże: ▲ wyniosłe słowa: Skoczy zaraz i mówi wyniosłemi słowy: „Teraz pełnić twą wolę, Rynaldziem, gotowy: Wiedz, iż Gniew imię moje; przybiegłem dla tego, Abym ciężkie jarzmo zdjął dziś z karku twojego”. ArKochOrlCz III 268. ▲ wyniosłe słowa (sz. zm.): Skoczy zaraz i mówi wyniosłemi słowy: „Teraz pełnić twą wolę, Rynaldziem, gotowy: Wiedz, iż Gniew imię moje; przybiegłem dla tego, Abym ciężkie jarzmo zdjął dziś z karku twojego”. ArKochOrlCz III 268. Taki też Bánkiet należy Pochlebcom, ktorych słowá wyniosłe są nákształt Cyprysu, ktory żadnego nie przynośi owocu. AndPiekBoh 109. Wyniosły. [...] słow wyniosłych zażywać; [...]. T III 2703.
Związki frazeologiczne: słowa jednego przemówić nie móc: ◆ biesagowe słowo »słowo dwuznaczne, fałszywe«: ◆ przymówienie kilku słów: ◆ wypaść ze słowy: ◆ prędkim słowem: ◆ zamiana słów »metafora«: Zámiáná słów/ Mowá nié własna. Immutatio verborum [...] Metaphora [...]. Kn 1377. ME'TAPHORE [...] ZAMIANA słow z własnego rozumienia przenosząc słowo do rozumienia niewłasnego [...]. DanKolaDyk II, 258. zamiana słow; mowa niewłasna. verblümte Redens-Art. figure maniére de parler figurée. T III 2856. ◆ czcze słowa »słowa i deklaracje, które nie znajdują potwierdzenia w czynach«: Słowá czcze/ płonne/ prozne. Słowká piękne/ iédwábne/ á dáley nic. Verba sine penu et pecunia. [...] Prozna mowá/ gdy nié brzmią słowá. οὔτε βαλανείου οὔτε λόγου μὴ καθαίροντος ὄφελός ἐστι. KnAd 1051. [...] dzisiay mowię czczym y prożnym stało się słowem; gdy bowiem oczywistość y doświadczenie nie mogą nam odkryć iakowey taiemnicy natury, bez wymyślania pozornych odpowiedzi, nie wstydziem się wyznać, iż to nam ieszcze iest zakryte. BielińSpos 67. Bo ieżeliby się chciał podnieść wspaniałością wyrazow swoich, zawszeby ie pomięszać musiał, z zwyczayną sobie pogardą powszechną ludzi, i z tą nieprzebłaganą nienawiścią, do iakiey tylko okrutne serca skłaniać się mogą; ieżeliby do politowania poruszyć chciał, on by to tylko czczemi wyraził słowami, do czego i serce należeć miało [...]. KarpińFWymowa 20. Niewierzyć więc że Bog w starym y w nowym Testamencie dał ludziom Prawa, odrzucać ie y żyć przeciw Boskim Prawom, á ogłaszać y protestować się, iak oni czynią, z wielką Boga miłością y adoracyą, nie sąż to czcze słowa bez rzeczy? KonSRel 39. ◆ ozwać się obszernemi słowy »zacząć mówić długo, szeroko omawiając rzecz, sprawę«: Ozwie się Iewłaszowski Woiewoda Brzeski Litewski obszernemi słowy y racyami. PasPam 140. ◆ ozwać się obszernemi słowy: ◆ słowo odmieniać:
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa: Słow dość rozumu nié wiéle. KnAd 1051. ● Od słowá do słowá/ áż boli głowá. KnAd 771. ● Barźiey słowo rádo záboli, ániżeli szkodá. FredPrzysł C. ● Mow choć do woli/ od słow nié boli. KnAd 1054.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorka: