Słownik XVII wieku

Słowniki:
SStp, SXVI, Kn, T, L (XVII-XVIII), SWil, SW, SJP notują

Formy: lp M. sak; D. saku; saka; B. uż. nżyw. sak; N. sakiem; Ms. saku; ~ lm M. uż. nosob. saki; D. saków; N. sakami; Ms. Sakach

Etymologia: <fr. sac; łac. saccus, z hebr. śaq>

Znaczenia:

1. »worek, wór służący do przechowywania różnych przedmiotów«: Sák/ vide Wór/ Mieszék I. Kn 976. Pętlic do roby, z pondespań, galonu złotego, par dwie. Paramany do saka na srebrnej [...], złotem, srebrem i jedwabiami haftowane. WypARzewGęb 228. Zyćie tłuste, w cnoty puste (Zada maku Nie w Senaćie, siądziesz w koszu, w saku, Nim doczołgniesz Nieba choć na raku: Przeymą sidła, zamkną klatki; Boś bez Swiętych, i bez matki. BakaŚmierć E6v.

2. »sieć w kształcie worka służąca do łowienia ryb«: Ryba i z sakiem poszła pod wodę. Częstym obłowem przedtém ten sam słynął, Teraz i ryba, i sak precz upłynął. SaadiOtwSGul 144. Sák/ śieć/ ćiérzęniec. Rete quod iaculum Plaut. vel reteiaculum, pleonasmo vocat. (vt, Metra verba, [...]. Lapidem silicem, [...]. Aruum agrum, [...]. Ventum turbinem, [...]. etc. [...].) Funda, [...]. quòd in orbem funditur et spargitur, [...]. Kn 976. Vłowić śię/ Teneri, [...]. Quae si dices, tenebere. Triuiales dicunt, Eris in sacco] i. vłowisz śię/ wpádniész w-śieć/ będźiész w-saku/ w-mátni. [...] i. tenens teneris. [...]. Captus est, [...]. [...] Captus teneor. Ego ille doctus leno paenè in foueam decidi, [...]. máłom śię nié vłowił. Videte in quos laqueos se induerit, [...]. Kn 1184. Chodźiełem też raz z sákiem koło wody/ Naydę Kuropatw stádo ná kępie v wody. A ony sobie kord/ kord nádobnie śpiewáły/ Zielone/ á pierze iák ná ogorku miáły. Nuż ia ich sákiem przykrył/ cebrzyk ich nie máły/ Nábrałem ich/ ále mi drugie powyskákowáły. NowSow A3v. Rog płaszcza ostrym mieczem oderznął dla znaku, Ze Saul był w matni, że wpadł iak ryba do saku. DrużZbiór 42.

3. »ubiór przypominający worek, ubierany na znak pokuty«: JULIANNA. Oh moia Helenko, iakże ia kontenta! iakaż to radość dla mnie! powiedzże, czy przyiechał aktualnie? iakaż ia nieszczęśliwa, czemuż ia nie włożyła mego saku rożowego? HELENKA. Upewniam W. Pannę, żeś bardzo do twarzy ubrana. CzartAKPanna 93.

4. »suknia kobieca«: Niepoprawne zródło .

Znaczenia niepewne:

1 lub 2: Tak będzie y Woysku Niemieckiemu gdyz są iuz prawie iak w Saku. PasPam 265. Nikt tego nie uważa, aż skoro w sak wleci, Dozna, że więcej żalu niż pociechy z dzieci. Cóż, jeśli krzyż, co panną nosiła go, żona, Skaziwszy się, mężowi kładzie na ramiona. PotMorKuk III 318. Item warzabnica z warcabami, y saki, y tego, y tego mało cobrakuie. Item Harfa ze wszyskiemi stronami, a może kilku nie masz. Item kantorek bez szuflad, y trochę tylko na wierzchu połupany. MolierBaudSkąpiec 38.