W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 19.03.2026
*SAKWA rzecz. ż
Słowniki:
T (sakwy), L (sakwy; XVIII), SWil, SW, SJP notują
SStp, SXVI, Kn nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1601-1620
Formy: lp B. sakwę; N. sakwą; ~ lm M. sakwy; D. sakiew; sakwów; C. sakwom; B. sakwy; sakwie; N. sakwami; Ms. sakwach
Etymologia: <łac. saccus, z hebr. śaq>
Znaczenia:
»worek podróżny służący do przewożenia różnych przedmiotów i pożywienia«: Insze rzeczy z fantow co kosztownieysze, iako złotogłowy, sobole, marmurki, Perskie materye kosztowne, srebra łamane, Szaty Com z Domu tam wzioł niepotrzebnie, i inszych co się mianować nie chce odebrawszy, a Sakwie wielkie sprawiwszy złożyłem to, i konia iednego pocztowego dużego Płowego wałacha na to odłączyłem [...]. MasDiar 100v. Trzeci zaś trochę opodal za nim, świnię także u ogona koniowi uwiązawszy,z kotłem na głowie, a garcem mleka w lewej ręce, za nimi leniwo doganiając, wlókł freza rozdartą pierzyną naksztalt sakiew najukowanego, w której pierzynie tak pospołu i z pierzem na jednej stronie widać było kilka połci słoniny i parę indyków, a na drugiej kobietę pojmaną, z pierza się obierającą. DembPrzew 68. Jastrzebski Mikúła moskwicin ktorego bel[!] wÿwiosł Lisowczÿk, a on za to Lisowczÿkowi, przÿiezdzaiąc do Sliaska[!] ziecháł od ńiego zparą końi, ÿ pięniądze, co miáł ze dwa Tÿsiąca z sakwami porwawszÿ circa 1620. TrepNekLib 138. Statki, koszyki, tace, kobiele i sakwy plecie tak dychtowne, że przez nie woda nie przeciecze. SzemTorBad 283. Jechałem z Cieplic Pieszczańskich, mimo Czorsztyn do Krakowa; nade dniem przyjeżdżając ku Myślimicom aliści na drodze sakwy służalca jakiegoś, który gdzie i skąd jechał, i jako zgubił, nie rozeznać było. NowSakBad 323. Ieść było co bosmy kazali nabrac sucharow w Sakwy w Wozy. PasPam 93. Przy wozie zaś máią być trzy rydle/ trzy motyki/ konew ná wodę/ Cebratek dwie dla nápáwánia koni/ kreptuch y łáńcuch. Do tegoż wozu Pocztowe Towárzystwo/ do ktorych ten woz należeć będźie/ swoie tłomoczki z drobiázgámi/ áby koni pocztowych sákwámi nie obćiążáli/ kłáść będą. FredKon 72. A ták, gdysmy sám y tám pod wiátr záwsze strychowáli szerokie deliciy polá, máiąc śieć záwsze gotową w sakwách nádzieie, postrzeżem, alizći Iázan stánąwszy záraz się położy, prędko skoczywszy z wydáną śiećią, miásto przepiorki nákrylismy Cupidyná. AndPiekBoh 33. A iż Szkoći, Zydźi, Turcy, Ormianie, Wołoszá, Graecy, Niemcy, Fráncuzowie, y Włoszy, y inszey Nácyi ludźie, Rydwánámi, Kolásámi, Iukámi, Tłomokámi, Sakwámi, Podwodámi Szlácheckiemi, y fortelámi niedośćigłemi, osobliwie Złotá, Srebrá, Koronki drogie, y insze utensilia cudzoźiemskie, iáko to Kámienie drogie, Futrá tákże, osobliwie Sobole, Ogońki, Rysie, y inne, nigdy ich ná Cłách nie opowiedáią, álbo drogie zá tánie udawáią, y potáiemnie rozprzedáwáią. InsCel B. 2 pary sakwuw na konie w druge, iędnę okrogłe a drugie plaskię, y wiele inszich drobiaszguw, co sie naidzie, 1 kamin do tarcia farby, y tablyca kamienna do niego, y kilka sztuk inszych kamyny. SzumInw 80. S. Awentinus pustelnik uyrzał żołnierzá ná koniu w záwod lecącego, diabła w tyle iego ná sakwách śiedzącego, konia zá ogon do gory podeymuiącego áby żołnierzowi y koniowi szyię złámał, uczynił modlitwę pustelnik, diábeł uciekł S. Iulianę pánnę od pogan zmęczoną uwięźioną náwiedźił diabeł w osobie Aniołá Bożego, rádźił iey ażeby Bogá odstąpiłá, roskoszy świátá záżywáłá, pánná poznáwszy diábłá, spytáłá: iáko się zowiesz? DowNiebo 90. Ná ten głos iak skoczym obses iak kto mogł w konie Jnafanterya z Podwod co thu biegnie, ták Haydamacy odbiegszy sakwow, y obudziwszy się w łozy skoczyli, y w czarny las, pomiędzy wywroty, iák wezmą do nas palić to między námi strzelanie, w iednym mieyscu y trwało godzin ze trzy, á ieszcze z pułtory mili odstrzeliwaiąc się uchodzili, poki nas w tákie nie wprowadzili gęstwiny, że áni końmi, áni piechotą ścigać ich można było. RadziwUDiar B2. Każdy Nieprzyiaciel co przyidzie do Polski, dobrze się obłowi, przyidzie z Sakwą, odeydzie z Kassą. ChmielAteny IV 398. Sakwy, plur. Quersack. bésace. T III 1978. My byliśmy zaprzątnieni grą w lombra, aby upuścić krwie sakwom napełnionym holendrami, ktore pod ich omdlewały ciężarem. KnigPrzyp 70. Ty zaś w Niebie promieńmi będziesz uwieńczony, Ognistych Serafinów chorem otoczony, Iżeś przez czas nieiaki obciążon Sakwami, Leżał w niewiadomości, i gnił z prożniakami? VoltChomentPrawo 21. Wole ma iako sakwę, w ktorą ryby połknione chowa. ChmielAteny1755 I 607.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Patrz *sakiewka.
Autorzy: MSB, WM