ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO Data ostatniej modyfikacji: 18.11.2008
SKÓRA rzecz. ż
Słowniki:
nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1618
Formy: lp M. skóra; D. skóry; B. skórę; Ms. skórze; ~ lm Ms. skórach
Znaczenia:
1. »zewnętrzna powłoka ciała ludzi i zwierząt kręgowych«: Skora własnie taka na niey [rybie] iako Iaszczur co go do Szable zazywaią. PasPam 65. Takis człowiek iako y on tak zolnierz iako y on y na nim skora nie z karaczyny iako y na tobie. PasPam 114. Ale mi było tak miło Iako bymię ostrym grzebłęm po goley skorze deapał. PasPam 251v.
◆ Związki frazeologiczne: ◆ świerzbi kogoś skóra »ktoś uprzykrzył sobie spokojne, bezpieczne życie, komus chce się wojny«: Swierzbiała go skora tęskno go było zpokoiem zachciało mu się Polskiego czosnku. PasPam 52. ◆ ze skóry kogoś drzeć (sz. zm.) »znęcać się, pastwić się nad kimś; wyzyskiwać kogoś«: Moskwa iako w Sciekli [...] Zagnali się Za Owym Chłopcem az w las chcąc go koniecznie dostać bo by Go pewnie Z[s]kury darli za takie Niecnoty. PasPam 104. Pietr S. dla Owieczek Chrystusowych Siła biczow Ucierpiał. A ty Owieczki Chrystusowe drzesz z Skory rozpruszasz niszczysz. PasPam 196v. ◆ skóry nadstawić »narazic się dobrowolnie na niebezpieczeństwo, na utratę życia«: Niezal y skory szczerze nadstawić kiedy więm że zwycięzywszy będzie za co Plasterek kupic. PasPam 261.
◼ Przenośnie: ◼ Chfieldorowi tez chodziło o swoię skorę. PasPam 104v.
2. »skóra zdarta ze zwierzęcia i wyprawiona dla celów użytkowych«: Między inszemi rzeczami Cynowa Ładownica została na rzęmięnnym Pasie a w Skorę powleczona. PasPam 238v.
◆ Związki frazeologiczne: ◆ lwia skóra »symbol odwagi, męstwa«: Męstwa Herkulesowi proba iest prawdziwa Gdy za przedni Ornament Lwi skory zazywa I z tym Dom Lanckoronskich iawnie aemuluie kiedy się Lwem ognistym z dawna pieczętuie. PasPam 274. ◆ nie spisałby czegoś na dziesięciu skórach wołowych »o czymś nie dającym sie krótko opisać, opowiedzieć«: Co ia iuz pamiętam odmięnney co raz mody, w Sukniach, w Czapkach w botach {...] O Boze S. niespisałby tego na dziesiąciu Skorach Wołowych. PasPam 79v.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń:
▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ chłopska skóra: Nie iest Sliachcic pąn Chłopus choc pieniądze czuie, Wsliacheckim domu zatem starasie o zonę, Mnięmą [!] chcąc tÿm swą zakrÿc chłopską skorę onę Chłopęm tęn postaremu ta chłopowną będzie. TrepNekLib 12v. ▲ skóra bzowa:
◆ Związki frazeologiczne: ◆ w inszej chodzić skórze: Y ieźli iáko Sóńce, rozum do MIesiącá NIe rządzi? wziąwszy z ziemie, aż do Piekłá strąca. Coz pisać o odmiánie? gdzie się ták náturze Zdało: że niemal, co rok, w inszey chodzim skurze: Ze ieźli się nie widzą, chodć Vr"acie rodzeni, NIe znáią, ták się ciáło w krotylkim czásie mieni. PotPocz 71. ◆ Ze skóry łupić (sz. zm.) »grabićkogo, zdzierać z kogo«: BIáda nam wielka ná te násze Pány/ Práwie nas łupią z skory iák bárány/ Nigdy z pokoiem człowiek nie vsiędzie/ Chybá co złego przy piwie zábędzie. LamChłop A. Wzbudzi Bog Tyránná iákiego, Fokása iákiego, Rządcę Miástá, ktory z-uboztwá powstał, Aiuvit pauperem de inopia, áż on ubogich poddánych runo, i wełnę, to iest dostátki zbiera, z-skory łupi, substáncyą ich pożera, á oni co? Coram tondente se obmutuit, milczą. MłodzKaz IV, 8. O nie ná to cię postánowiono, ábyś poddánych z-skory łupił, w-niwecz obracał, pod pretextem rządu, ciemiężył i martwił, ále żebyś ich karmił, Vt det illis cibum, Zbestwisz poddánych Pánie nász, będą się upomináli chlebá, będą nápieráli ieść? nic to! day iem przedcię, Det illis. MłodzKaz II, 225.
● Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa: ● Głaszcz ty kotowi skorę/ á on ogon w gorę. RysProv IV, 4. ● Poki w niey Niedzwiedz chodzi, nie przedaway skory. PotWoj 139. ● Szkodaskory przedawac poki Niedzwiedz chodzi. PotWoj 96.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autor: SPas