1. »pokrywać cienką warstwą czegoś, często tłuszczu, nacierać; natłuszczać«: Rekcja: (o)koło czego; komu; kogo, co; czym; w czym ‖ po czym
A iż ledwie nie wszytkie lekárstwá przez smárowánie sie odpráwuią/ tedy to regułá generálna/ ktorey chybiáć nie trzebá/ ze kiedy psá smáruiesz/ wszytki á wszytki mieyscá/ násmárowáć trzebá alias wszytká złość w niesmárowáne mieyscá wstąpi/ y ábo vschnie on cżłonek/ ábo twárdą puchliną y guzem niezlecżonym nábieży. OstrorMyśl1618 21.
Furman we złym ráźie odrzeka się swego stanu/ á przyiáchawszy ná nocleg znowu woz smáruie. RysProv B3.
Smáruię co/ v. Námázuię. Smáruię wóz/ Perungo axes vehiculorum axyngia [...]. Kn 1029.
Roschodnikową mascią przydawszy oleum Electri albo salui [...] smarowac kolo uszu Albo zaieczym sadlem z Rozaną mascią. GrodzMisc 75.
A między niemi najbarziej płakała Ciotka jej własna, iż rycząc łzy lała Jako bóbr z oczu — a porwawszy onę Rękami swemi usta jej zamknione Łyżką co prędzej srebrną rozdzierała I serdecznemi wódkami ją lała Pulsy maczając już i orbetanem, Już alkiermesem i drogiem balsamem Nozdrze i inne członki smarowała, Aby niebodze jaką pomoc dała. BorzNaw 153.
Iam sobie pił na Fantazyią y czeladzi swoiey dawać kazałęm a potym z piianemi ich Pacholarzami Cuda robili w nos im papier zapalali, wąsy im roznemi rzeczami smarowali. PasPam 229v.
Byle — rzekę — dla cudzych swoich nie zabaczał; Jako ów, co już całą świecę w łoju maczał, Chcąc żeby mięższa była: i łój z niej otopił, Długo trzymając, i knot tak się wody opił, Że choć go potem łojem, choć smarował woskiem, Nie mógszy świecą, został do woru powrózkiem. PotFrasz2Kuk II 466.
Te w garczkach dłubią i oliwę świżą W ciągłej od nosa galarecie liżą Albo łyżkami brzuch polawszy nagi Po głowach sobie smarują szparagi. MałpaCzłow 204.
Winá kwáterkę, kostek ktore się znáyduią pod uszomá w prosięcey głowce, n[ume]ro 30. warz to społem áż Wino wywre, smáruy tym w uszách, y około nich CompMed 52.
Tegoz bol mi wpadł w kulsze lewą Szmarowała mię Zona y Scierała Serwetami Ciepłemi. SapADiar 114.
[...] wydaie z siebie iedno drzewo fruktyfikuiące owoc okrągły czerwony, ktory iák się dostoi iest czarny, z niego oliwę robią dobrą do iedzenia y do lámp, zowie się u Maurow Vers á u Sycyliánow Steinca, białegłowy smáruią sobie tą oliwą włosy żeby rosły y kolor miały pięknieyszy, tá wyspá koni nie zywi tylko bydło, náleży do Sycylii. ŁubŚwiat 613.
Jeźli nas pomyślności smaruie balsamem, Brykamy, nieczuięmy ciężaru pod tramem, W niepamięć poszło, żeśmy niedawno skrzypieli, Bez smarowidła osi wytarte ciągneli. DrużZbiór 127.
Postylioni brali tryngieltu po 3 zł, ci, co smarowali powozy — za jedno posmarowanie tynfa 1, zgoła nicht dla króla nogą ani ręką nie ruszył bez dobrej natychmiast zapłaty. KitPam 116.
Smaruię. 1) schmieren, einschmieren. 2) einselben. [...] 1) froter avec une motiére onctueuse; graisser, engraisser. 2) oindre. [...] § 1) smarować woz, drzwi, aby nie skrzypiały. 2) nasmarować ranę maśćią. [...] smarować chleb masłem. [...]. T III 2084.
Duszę wysuszywszy, kredą mokrą smaruią, i powtórnie suszą, iako się powiedziało, przeto gdy kreda wyschnie, podług drugiego modelu, gliny chudszey mniey lepkiey, tak grubo na kredę kładą, iak grube maią bydź boki garka. Drugą ziemię suszą i kredą smaruią tak, iak pierwszą. CourtBuchuOsińNauka 170.
Płocz gardło octem z wodką, lub wygotowaniem z ziela głowienkowego z trochą chałunu ugotowanego, to wziąwszy na łyżeczkę, trochę utartego chałunu podstaw pod koniec ięzyczka, aby się tego proszku dotknął; albo: rozrobiwszy proszku chałunowego z trochą miodu praśnego, smaruy piorkiem dwa, lub naywięcey trzy razy na dzień ięzyczek; [...]. PerzLekarz 165.
Ceremonia Ofiar Amerykańskich tyrańska przez Carnificés non Pontificès czyniona, ktora dzieie się zabiciem człeka: ktorego niby preparuiąc do Ofiáry, po całym prowadzą Mieście, lub mieyscu publicznym; potym Kapłani kamieniem ostrym przerznąwszy piersi, serce wyimuią, krwią ciepłą usta smaruią Bozkow, krew ku Słońcu rzucaią [...]. ChmielAteny1755 I 23.
Proszę — gdy nas poświęcano, Wszak nie dziegciem smarowano. MelScholBar II 759.
●
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
●
Kto smáruie/ iedźie. RysProv C4v.
Nawoż co go tylko moźe bydż iáko nawięcey wywieść ná pole: bo kto smáruie ten iedżie, iáko sobie zbuduiesz ták też mieszkáć będźiesz, przeto koło Gospodárstwá stáránia, pracey, y pilnośći záżyć potrzebá. HaurEk 7.
Co záś dedykuiesz/ że w Láćinskim Zoná zowie się Uxor ab ungendo, to iest od smárowánia. To bárdzo dobrze y słusznie. Gdysz iáko ten (zwyczáyna przypowieść) kto smáruie iedźie; ták ten co Zonę bierze/ iákoby násmárował/ wszytkie spráwy swoie. GorzWol 55.
Sądy teráznieyszego wieku, nie sądy ále Osiecka spráwa, gdźie czyli żyd, czyli Kátolik, ten prędzy wygra, ktory więcey da: kto smaruie to iedźie. SerZapł F2.
Smaruię. [...] kto smaruie ten iedźie. wer schmiert der fäbrt. quand l'argent marche, tout va bien; la savonnete adoucit le poil. T III 2084-2085.