Słownik XVII wieku

Znaczenia:

1. »drewno pozyskane z sosny«: Iest to rudá ták dobra/ że też z niey może bydź Y stal: Ale ią trzebá dulem z grąpow czynić/ Trzebá węgla/ do tego záż z młodey sośniny/ Bo do tego węgle złe/ z inákszey drzewiny. RoźOff G2v. Jeśli ten świat jest morze, a żyć w nim, żeglować, Przestań się, przyjacielu, proszę cię, dziwować. Że nim na okręt wsiędę, nim żagle rozwinę, Postaram się o gładką do masztu sośninę. ZbierDrużWir I 65. Pochodzi y ztąd: iż im rzecz iáka pulchnieysza, y między swymi porami więcey maiąca zamkniętego powietrza, tym iest lzeysza. Z tey racyi sosnina pływa po wodzie, dębina tonie. BystrzInfHydr W4v. Tama przed Szopą nadwislna, lubo według dawnieyszych Rewiziy, ugruntowana ziemią y wywiedziona kamieniem troistym, sośniną y innym drzewem uięta, y Krzemiencem utwierdzona, przecięż ad praesens znacznie przez lody nadruynowana potrzebuie reparacyi. KomisŻup 80. 29. Umyśliłem sobie mieć gabinet taki, którego dotąd nicht czyli mieć nie chciał, czyli tyż nie mógł, to jest lat sośniny (o którą tu u nas najłatwiej) od roku, ba, jeźli można, ćwierć roku do sta i z górą lat. RadziwHDiar 57. Sosnina mocna, tylko od niey zboże żywicą prześmierdnie, a czasem się zagrzeie od iey gorącości. ChmielAteny III 408. Mieć też należy z iedliny, dębiny, lypiny, kloniny robione duże faski, albo dziszki z wiekami, dla rożnych legumin (nie z sosnini, bo legumina fetorem żywicznym przeydzie) stoiące nie na gołey ziemi, ale na legarach, standarach, albo w szafach obszernych mocnych. ChmielAteny III 410. Ey Polaku, orli Ptaku, Nie ulećisz na rumaku Smierć sidłem, wędzidłem Uchodzi, dogodzi, Choć żółwiowe sprzęgay cugi, Gdy przysądzą Fatow rugi: Pospieszyśz, ucieszysz Tą iazdą, gdzie gniazdo Ci pokażą tarte dęby Co piłuią twarde zęby: Sosnina, ośina Naznaczy, okraczy. BakaŚmierć E4v. W cieniu siey nasienie Artykułow na śniegu w rawatach, a jak prędko grunt obeschnie, poleway często, lub też zrób skrzynkę letką ziemią napełnioną iako to z zgniłego drzewa, lub z opadłych listkow złożoną, ale nayużytecznieysza iest ta co z prochna sosniny, [...]. JabłAnnaPorządek 12. Gdy piká z młodego i prostego ośikowego drzewá, á in defectu ośiczyny, z sośniny iest robiona, tedy będźie oná letka i mocna. KampChwał 72.

2. »miejsce porośnięte sosnami, las sosnowy«: Sośniná/ sosnowy lás/ bór. Pinetum, [...] Pinea sylua. Pinifer locus. [...]. Kn 1038. Iáki się szmer po oblich sośninách więc roi; Gdy Ewrus ostry świszcy: iáki k temu stroi Huk rozigráne morze/ ktor słucha z dáleká: Táki gwar po woysce był Rzymskiego człowieká. OvŻebrMet 392<383>. Umowa i wydział między nimi takowy sie stał według ich postanowienia i ludzkiego uznania, iż ta rola wąska jest, tedy stajań pewną część mu puścił ten to Stanisław: w zapławach czworo stajań, za drogą, za sośnin[ą] czworo, na kącie stajanie jedno poprzeczne, [...]. ActScabVet 1643 92. Sośnina. 1) ein Fichten-Wald. [...] 1) pinaïe, lieu planté de pins. [...]. T III 2103.

3. »sosna; pojedyncze drzewa sosny«: Sośniná/ sosnowe drzéwo. Idem, Sosná. Kn 1038. Szyszki z sośniny a zasię z dębniaku W czasy jesienne spadają żołędzi, Łzy z oczu naszych w takiej ciężkiej nędzy. MorszZWierszeWir I 368. LXXIV. Potym na dwoię roscina się znowu Przyodziewaiąc pagorki Sosniną Tameczny Ziomek dosyc pol ma z rowu Bowiem rozdziały jego nie wprzod giną Asz Sycylskiemu morzu do obłowu Wpadną; jednakze y tamtą krainą Do Kalabryiskiey Junony Koscioła Ciągną się owe rozdwojenia zgoła. LucChrośPhar 49. Sośnina. [...] *2) eine Fichte, s. Sosna [...] *2) pin un arbre, v. Sosna. T III 2103. Kto pragnie szukać rudy żelastey, ten wiedzieć ma, że w mieyscach piaszczystych, na których sama tylko rośnie sośnina, a rośnie nie prosto ale krzywawo, ruda nie znayduie się. CourtBuchuOsińNauka 38. SMOŁA. Gdzie iest wiele smolnego drzewa osobliwie Sośniny, y wiele się go wycina, z tłustych szczep, á mianowicie karpiow czyli korzeni z ziemi wykopanych, palą smołę, y w beczkach przedaią. ŁadSHist 159. Weźmi mrowisko z mrowkámi, przydáy pokrzyw, wierzchołkow Sosniny, Maćierzanki, Szałwij, korzenia Tatarskiego źiela, Máieranu, każdego coć się zda [...]. VadeMed 113.

Znaczenia niepewne:

1, 3: W borku wycięta tak dębina, jak sośnina młoda i stare dęby poobcinane z gałęzi, i łąki nimi pozawalane. InwKal II 72. Widzieć tam można całe lasy sosnowe, jodłowe, ktoreby były przedziwne na maszty y na budowlą okrętow, gdyby rosły w bliskości morza. Lecz odległość sprawuie ten rodzay handlu niepodobny, ponieważ dla tey odległości zwożenie drzewa skoczyłoby do drożyzny nadzwyczayney. Mało maią dębow, y więzow ieszcze mniey sośniny, zwyczaynie tam zażywaią tak do palenia, iako y do budowli: a uważaiąc że niemaią inszego drzewa do palenia, y że wszystkie chłopskie chałupy z niego są budowane, możnaby myśleć, że takie zażywanie powinnoby sprawować rzadkość tego drzewa. StanyanOżgaObraz 17. Warsty, doskonale ieszcze nieprzerobioné w drzewo, zowią się biélém (alburnum): których w jednych drzewach, np. sośninie, iest bardziéy widoczny: w drugich zaś np. w lipinie, mniéy znaczny. KlukCzenBot 15.