Słownik XVII wieku

Słowniki:
SW notują
SStp, SXVI, Kn, T, L, SWil, SJP nie notują

Formy: lp M. n sublunarny; D. m sublunarnego; ż sublunarnej; N. n sublunarnym; Ms. ż sublunarnej; lm M. nmos sublunarne; D. sublunarnych; B. nmos sublunarne; N. sublunarnemi; Ms. sublunarnych

Etymologia: <łac. sublunaris>

Znaczenia:

astr. »odnoszący się do sfery nieba znajdującej się poniżej Księżyca oraz wszelkich rzeczy i zjawisk występujących w tej sferze, która uznawana była za przestrzeń ziemską «: Na niskim mieyscu wypryska Zrzodło, á przećie dość wysoko sięga Sublimius quo Submissius; niskie sublunarnego Swiata hemispherium Ziemski Horizont, na ktorym Dukt zrzodł Swiętych MARYA [...]. ŚmiarFont 2. Kometa ieden bywa element sublunarny: ktory się rodzi z exhalacyi, y waporow ziemnych siarczystych, saletrzystych, zgołá z materyi ziemnych elementow, ktora wyciągniona w gorę nad atmosferę bliżey Xiężyca, zgęsła y spiekła od gorąca słonecznego zapalona, przydłużey się pali: swieci. Kometa drugi niebieski, planetalny, ktory się rodzi z exhalacyi planet niebieskich, y materyi luminarzom [...] BystrzInfAstron N2v. Między sublunarnym stworzeniem lubo się znayduią iádowite żmiie, iaszczurki, węże, ossy komary etc. BystrzInfAstron M4. A za czym iest wprawdzie ognistey nátury, atoli inszą doskonalszą ma substancyą od ognia sublunarnego: nakształt złotey kuli rozpaloney, y ustawicznie się zarżącey. BystrzInfAstron Lv. Ták iáko wszystkie sublunarne stworzenia są z iedneyże materyi, przecież dla rożney formy, rożnią się naturą y własnościami. BystrzInfAstron M. Bo lubo nieba firmamentu y powietrza rożnym podlegáią álteracyom; generacyi komet, gwiazd nowych, sublunarnych meteorow. BystrzInfCosm A2. Przecięż ze wszystkiemi rzeczami sublunarnemi są te elementa pomięszane. BystrzInfElem Q3v. Ze Wszechmocność Boska luminarze Niebieskie stworzyła, nie tylko dla ozdoby Nieba y wymierzania czasu, ále też tákiemi ie nadała własnościami y przymiotami, osobliwie planety, iż swoiemi influencyami wpływaią w rzeczy sublunarne; ta prawda niczyiey nie podlega wątpliwości. BystrzInfZup 1 nlb. Czyli luminarze Niebieskie swoię influencyą w sublunarnych rzeczach, osobliwie w ciele ludzkim operuią? BystrzInfZup 1 nlb. Czytáć Galena, Hypokratesa y innych Medykow o ciałá ludzkiego Affekcyach, humorach; dáią racyą dostateczną z przyczyn sublunárnych, nie uciekáiąc się do Domow Niebieskich, Asteryzmow, aspektow etc. BystrzInfZup 8 nlb. Atoli: wszak mędrszego nad Salomona nie było, áni będzie; O wszystkich naturach Sublunarnych dysputował: przecież nigdzie nie czytáć aby z Astrow czynił predykcye, osobliwie o Akcyach wolney woli ludzkiey. BystrzInfZup 19 nlb. Przyznam się iednak, że nie o każdey rzeczy, sublunarney naturze, ani o rzeczach minoris momenti tu czynię dyskurs; ale co iest mirabile, delectabile, singulare, napomnę kròciusieńko [!]: nic nie tykaiąc, com iuż pisał w pierwszey Aten Części. ChmielAteny III 270.

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ astr. kometa sublunarna »rodzaj komety, o której uważano, że powstaje w przestrzeni poniżej Księżyca, w atmosferze ziemskiej«: Atoli temu nie przeczę áby komety czyli to sublunarne przez wyciągnienie exhalacyi y waporow ziemnych szkodliwych, czyli planetalne przez rodzay swoy, z planet własności, á potym przez influencyą w żywioły ziemne, y samego człowieka, rożnych nie miały skutkow sprawowáć, złych álbo dobrych. BystrzInfAstron N2v. Więc sublunarne komety dáleko są w biegu prędsze á niżeli planetarne. BystrzInfAstron N3. J ták po komecie sublunarney w roku 676. urodzaie od ciężkich upałow wyschły. BystrzInfAstron N3.

◼ Przenośnie: ◼ Kiedy tak wielu w ćiemne grobow lochy zaprzedaiącym Chwieiącego się Zyćia wiatrami: Ventus est vita hominis in publicam lucem pierwszego zdrowia wychodźić pozwala; w mętnych burźliwego Morza Wodach zdebilitowane korroboruiąc śiły ktora to Mystyczna Rzeka MARYA, z niewyczerpanego Gory Syońskiey zrzodła na ten świat rożnemi wypływaiąc Duktami niby pochodzące z Raiu Strumienie wszytkie cztery sublunarney Machiny częśći oblewa, z kąd wszytkim pomyślne płyną sukcessa w Restytucyi straconego Zyćiá bo iest iedynym Zyćiem umarłych: Vita mortuorum. ŚmiarFont 28.