Słownik XVII wieku

Znaczenia:

1. »część rośliny w postaci ogonka lub drobnej łodyżki, na której osadzony jest kwiat albo owoc«: Liśćia/ ktore z korzenia záraz pochodźi/ y po źiemi śie roskłáda/ gęsto ná iedney szypułce/ po obu stronách pochodzącego parámi/ około kárbowánego/ ćiemno źielonego: które ná swych stopkách áż do połowice prąćiá pochodźi. SyrZiel 62. Rozumieiąc iż śrzednich Kśiężycow zwiąski płodowe mocnieysze są/ y dla tego może większe poruszenie lekarstw wytrzymáć/ w inszych Mieśiącách słábsze są/ y łácwie się obrywáią/ w pierwszych dla wilgotnośći y ćienkośći/ w ostátnich dla suchośći zwiąskow płodowych/ ktore będąc/ iákoby vschłe/ własnie iákby szypułki/ ná ktorych owoce wiszą/ te gdy doyźrzewáią/ támte vsycháć powinny/ toż się z płodem dźieie dla ćiężkośći. CiachPrzyp G4v. Gronowa szypułká/ [...] Pediculus acinoru[m] in botro. Kn 210. Ogonék gruszki/ iábłká/ v. Szypułká 1. Kn 618. Owocu wierzchołék/ szypułká etc. vide suis locis. Kn 654. Szypułka u owocu/ Pediculus pyri, [...] Pediculus sicorum, pomorum, vuarum. Petiolus pomorum [...] Tenax, substantiuum mascul. [...] Tenaces botrionum, i. pediculi, [...] qui tenacia n. plur. legit. [...] Pes vinaceorum. [...] Mustum tortiuum est quod post pressuram vinaceorum circumciso pede exprimitur. Szypułká przéz cáłe grono idąca / około ktorey iagody wiszą w koło. Scopio, onis. m. [...] vt legit [...] racemus cum pedibus à scoparum similitudine, et corrigit eos qui scipio legunt apud Columell. et scopium apud Catonem. Scopus Varroni idem, interpr. Kn 1130. Weś háłunu w stuczkách tak wielkich/ iaki má bydź owoc/ oskrob/ ná wiśnię náprzykład okrągłą. Tám gdźie má bydz szypułká/ droćik álbo suchą szypułkę wiśniową/ trochą wosku przylep/ ieżeli dziurki uczynić nie możesz/ rospuśc przy ogniu káruk/ uwárz i bryzeliey czerwoney trochę. SekrWyj 109. Wźiąwszy potym listek szeroko rozczosány/ ná sklány táfli/ kośćiánym nożem iákoby nanoś nie skąpo/ i oráz przyćiskáiąc tymże nożem śćieray drágant/ począwszy od szypułki/ á rozgarniáiąc go według szerokośći listká/ żeby się ten nie kupił w gromadę/ náprzod go u kraiow drágantem przylep troszkę. SekrWyj 214. Weźmi Senesu z szypułek obránego łotow pięć. Rhabarbarum przedniego. PromMed 36. Z kolumny owey kapitellu, wynika pięć roszczek, ktore sie własnie w koronę schodzą, á te są iak cierniste. Wychodzi trzy latorośli żelaznego koloru, własnie iak trzy gwoździe. Listki ostrością swoią y szypułką niby włocznią adumbruią. Zgoła całą mękę Pańską, ten kwiat cudownie reprezentuie z oswieceniem Pogan, z pohańbieniem Lutrow, Kalwinow, obrazoborcow; ponieważ y nierozumne stworzenie, y nieme tak pięknie maluie Passionem Chrystusa Pana. ChmielAteny III 337. Szypułka. [...] 1) Stiel ain Obst. [...] 1) queuë de fruit, pédicule [...] 1) szypułka u gruszki, wiśni. [...] szypułka przez całe grono idąca, około ktorey iagody wiszą w koło. der Kamm an einer Weintraube. la rafle d’une grape de raisin. szypułka bez iagod. Kamm einer Traube ohne Beeren. rape. T III 2286. Slinogorz, Wielką chorobę ratuie, to, co w kwiatku Fiołkowym iest modrego, szypułki, y to, co w nim iest żołtego odrzuciwszy, z wodą pić daiąc, utarszy. BiretWiad 81. Szypułka, koniuszek owoców. DudzZbiór 62. Nigdy pszczoł większa nie leci gromada Do roży, gdy z swych przegląda szypułek; Ani motylow tyle na kwiat siada, Ni wiosna więcey ma wieszczych iaskułek, Jak ia, kiedy mnie wiek zalecał młody, Wiodłam za sobą liczne chłopcow trzody. ZabłFBalik 68. OSINA drzewo wielkie, rośnie prosto y gładko, liście za powionieniem wiatru łatwo wzruszaią się, gdyż ná długich szypułkach wiszą. ŁadSHist 122. SZYPUŁKI (pedunculi), są to ogonki, na których samé kwiaty, a potém owocé wiszą: różnią się względém podzielności, względém mieysca, położéniá, ksztáłtu i t. d. KlukCzenBot 79.

2. »miejsce na skórze ptaka, z którego wyrasta pióro«: Szypułka u ptaka, [wyraz nieczytelny] beÿ Vogel. BierSłowa 253. Szypułka. [...] 2) eine Feder-Stiel einer grossen oder kleinen Feder. [...] 2) trige de plume; tuïau d'une grande ou petite plume. [...] 2) szypułka piora odartego. T III 2286. Szypka, szypułka, pipka, piórko odarte. DudzZbiór 62.