Słownik XVII wieku

Znaczenia:

1.karc. »karta o najwyższej wartości«: Nie do náuki/ ále do swey woley pochopnieyszy. Nie do porządnego spraw Cerkiewnych odpráwowánia/ ále do kárcżemnych kuflow y tuzow wytrząsánia sposobnieyszy. SmotLam 25v. Przywodźco ludu pod mur do smátruza/ Obrońco mądrych żołędnego Tuzá/ Ty smutne serce rzodkwią śledźiem ćieszysz/ Gorzałką leczysz. FraszNow D. Niechże ćię káżdy niepráwdźie miłuie/ Niech nád ćię Bachus milszego nie czuie/ Niech naiáśnieyszy zdobią ćię krolowie/ Czterey Tuzowie. FraszNow D. [...] Bakchus rydzy, wsparszy się na gnuśnym Sylenie, Leje po pawimencie swymi podarkami; Apollo, złote gęśle wziąwszy, to pieśniami Bogów swymi zabawia, to zaś Polhymnijej Każe, aby nuciła boskiej kompanijej; Merkury chyżej ręki kunszty wyprawuje, Cztery tuzy pod kartę w pikietę kartuje. MorszAUtwKuk 128. MACIEK Stawiajcież po szelągu! Kuba, dawaj karty, A szczerze wszyscy grajcie, bo to są nie żarty! KUBA A putasz ty, Kiepdaju? KIEPDAJ Putam na trzy tuze! KUBA Adyś to kartę ukrad, dać by ci trza guze! DialJezOkoń 295. iaką imaginacyę pokâzuiący, prędko dociec możesz Malarza, Snycerza, konceptu y imaginatywy: albo ieżeli sam Pałace, Ogrody, Szpalery, Biblioteki, Gabinety, chcesz piękną adornować imaginacyą, z tey moiey Lekcyi masz informacyę; abyś odtąd nie kazáł málowáć ściany drzewami, murow obalinami, álbo Lánszaftami, kwiatami, ani z kárt grackich Tuzámi; co prostym przystoi chatom, nie Pałacom, Dworom; ále żebyś erudita cogitatione z tych tu Obrazow concepta, ie adornował, Gościowi ku admiracyi, sobie dlá piękney habitacyi: Nie tak, iak widziałem ná iednym mieyscu na parawanie namalowány koło Łożkâ Winográd z nápisem: Tu es Sacerdus in aeternum. ChmielAteny1755 I 1161.

◆ Związki frazeologiczne: ◆ jak na trzy tuzy »na pewno«: Dopiero teraz, jako WMciów przesadzać, jako dubiele, poczęto, tak się to koronne lekarstwo w truciznę obróciło, tak my, cośmy, jak na trzy tuzy, na WMciów kazali, bardzo się omylamy, bo WMcie spe futuri boni chcąc in maioribus piscinis odrastać, gdy się bonis modis nie powodzi, Acheronta movere non dubitatis: atoż nasze lekarstwo, atoż najzdrowsza rada, atoż nadzieja! ListBisCz II 450. Stąd jako na trzy tuzy bez wszelkiej omyłki, Tak śmiele na rakuskie każemy posiłki. PotWoj1924 56. Że mu żona w połogu leży, drugi ociec Nie może zmysłem liczby swej nadzieje dociec, Bezpiecznie, głupi, każe jako na trzy tuzy; Nie wie, że się nad wróblem wieszają kobuzy: Często na gniaździe, częściej, ledwo z niego zleci, Drapieżny orzeł bierze lichej matce dzieci. PotZabKuk I 543. Niech zakonnice, jako na trzy tuzy, Na swe panieństwo każą, niechaj z kluzy Przez kratę widzą świat, wedle reguły, Choć tylko konie, tylko, wierę, muły, Mający w sercu część boskiej poświaty, Nie potrzebuje człek rozumny kraty. PotFrasz2Kuk II 330. Dama zaś przeszłonocnych po fatygach twardo Śpi uśmierzona w myślach i każe na hardo Właśnie jak na trzy tuzy ufający w wieżą, Ufortyfikowaną darowizną świeżą, Że jest nieprzełamana; niemniej też i owo Z obligami stwierdza ją kawalerskie słowo. KorczWiz 64.

2. hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicjiAle ostrzegam cię, puszkarzu, iż, jako są trzy rodzaje działa i trzy sztuki, także trojakie prochy najdziesz w niektórych państwach, mocniejsze jedne od drugich, a każdy ma swoje imię osobliwe. To jest, zowie się na 4-kroć tuz tuz, na 5 tuz tuz, na 6 tuz tuz na część, przez co się rozumi, że jest komponowany ze 4 części saletry, z siarki, a węgla. AquaPrax 102. Był też ktoś drugi na tę sierć ochoczy, Co-ć nos ukrwawił i podpisał oczy. Dobrze tak na cię, aza po niewoli Ludzie cię dobrzy oduczą swawoli I prędzej niźli francowate guzy W cnotach wyćwiczą pięści, tykwy, tuzy. MorszAUtwKuk 319. Aley Antoń co go przy drzwiach bawił Powieśćią Trebon; nie dowierza dłuży I widząc ze się Senat iuz zakrwawił Poydźie wswą, gdy mu sposobność posłuzy, Przez co od pewney zguby się wybawił, Bo choć skazany nie był na te tuzy W tumulćie iednak, zpodeyrzaney śierći Nie uszedł by był iak y Caezar śmierći. ChrośKon 2. Woyska ktore wźiął od Was powierzone Na buntowniki Angle y Francuzy Obroćił na Rzym, złotem przerobione Ktorych morderstwa zaboie y tuzy Komusz z was do tąd nie są ogłoszone? ChrośKon 22.