Słownik XVII wieku

Słowniki:
nie notują

Formy: lp M. uret

Znaczenia:

hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicji

Warianty fonetyczne: URZET || URET

Słowniki:
SXVI (urzet, uret), Kn (urzet), T (urzet, uret), L (urzet, uret; XVI), SWil (urzet, uret), SW (urzet, uret), SJP (urzet) notują
SStp nie notują

Formy: lp M. urzet; D. urzetu; B. uż. nżyw. urzet; N. urzetem

Znaczenia:

bot. »roślina wysoka, o wiechowatych kwiatostanach z wieloma drobnymi, żółtymi kwiatami, wykorzystywana w barwiarstwie - z jej liści otrzymywało się niebieski barwnik indygo; siniło, farbownik«: Może też ták vczynić: Wźiąć Zánklu z korzeniem ośm gárśći/ Bylice cztyry gársći/ Zywokostu czerwonego/ álbo czerwoney Głowienki/ Tranku/ po trzy gárśći/ czerwoney ćwikły/ naći Lubsczykowey/ Nápárstnice żołtey/ Ięzyczkow/ álbo Bábki wąskiey/ liśćia koźiego Powoiu/ álbo wonnego/ álbo Przewierćieniu/ Kwiećia P. Máryey Zwonkow/ y liśćia/ Kosztywáłu korzeniá/ po dwu gárśći/ Iágod Iáłowcowjch przetłuczonych z grubá/ Iemioły brzozowey/ z iágodámi y z liśćiem/ Fárbowniku/ álbo vrzetu/ ktory też Siniłem zowiemy/ Liśćia po połtory gárśći/ Náśięźrzáłu/ liśćia Kopytnikoweg[g]o/ Ostrożek/ Kurdwánu/ po gárśći. SyrZiel 250. O Sinile/ ábo Fárbowniku/ ábo Urzećie. Rozdź. 147. Isatis, Glastum, Guadum, et Isatis Barbare, Nil vel Nilech Wildeweydt. Weydt. SyrZiel 900. SIniło ábo Vrzet dwoie się znajduie. SyrZiel 900. Vrzet/ vide Fárbownik. Kn 1200. Uret źiele, vid. Urzet T III 2433. Urzet, farbownik źiele (glastum.) Waid Pastel. pastel, vouëde, guêde. T III 2439. Isatis sativa vel latisolia. Francuzi zowią Guesde ou Pastel, Polacy Siniłem albo Urzetem. Dwoiaki iest: ogrodowy y płonny. Ogrodny liścia ma podobne Babczanemu y Łoczygowemu, a ile, ktore od ziemi puszcza iedo miąższe y ciemnozieleńsze. Pręt lub byle ma dwułokietne ku wierzchowi bardzo krzewiste y gałęziste, na ktorych pełno kwiatkow. Płonny ma list większy do łoczygowego podobny, pręt cieńszy y krzewistszy, gałęzistszy [...]. BradKniażKal 96. Wypiel Siniło, Marzanę, Urzet, Lukrecyą, y inne zioła, ktore na polu więcey niż przez rok rtwaią. BradKniażKal 128.

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ urzet jasny »odmiana urzetu o większych liściach; Isatis sylvestris«: Vrzet iásny/ [...] Isatis syluestris [...]. Kn 1200. urzet iasny. (isatis sylvestris.) Wald-Weid. pastel sauvage. T III 2439. ▲ urzet płonny »odmiana urzetu o większych liściach; Isatis sylvestris«: Vrzet ábo Siniło płonny ma list więtszy do Loczygowe[g]o [!] podobnj/ pręt ćieńszy y krzewistszy/ gáłęźisty y ryszáwszy/ ábo rumiánieyszj. SyrZiel 900. ▲ urzet polny »odmiana urzetu o większych liściach; Isatis sylvestris«: Vrzet polny ná płonnych polách rośćie/ około winnic niegdźie. SyrZiel 901. URZET POLNY ziele, po Rusku Siniło zwany, rośnie ná wygonach, pastwiskach, y pustych polach; pręt ma rumiany wysoki, ná wierzchołkach ma wiele pęcherzykow, nakształt ięzyczkow, á w nich drobniuchne nasienie. ŁadSHist 180.