Słownik XVII wieku

Znaczenia:

1.bot. » »roślina zielona wieloletnia o trójdzielnych liściach i drobnych niebieskich kwiatach wykorzystywana w zielarstwie do leczenia wątroby, przylaszczka pospolita; Hepatica nobilis« «: Obá [liszajce] máło niepodobne Wątrobnikowi. SyrZiel 1348. Zołtą niemoc z zámulenia wątroby leczy/ wźiąwszy tego Wątrobniku/ korzenia Pietruszczánego: Podrożnikowego/ szánty białey/ Rzepiku po garśći. SyrZiel 1349. Rzépik żiéle/ Wątrobnik. Eupatoria, [...] Eupatoriu[m] [...]. Kn 970. Troiánék/ troyczyk/ wilcza stopá/ wątrobnik. Hepatica nobilis. Trinitas [...] Hepaticum trifolium [...]. Kn 1154. Wątrobnik źiéle/ Hepatica, [...] altera saxatilis, altera syluestris. ἡ ἡπατικὴ. Hepatica herba, [...] Item vide Rzépik. Kn 1228. De Herbis et Foliis, Stirpium atq[ue] arborum [...] Epatica nobilis, Trifolium aureum, Trinitas, Edel Leberkraut/ Frewde/ Waldmeister. Wątrobnik. GuldOn 1-7. HÉPATIQUE, adject. m. et f. [...] *Herbe hépatique. Hepatica, ae, f. *Płucnik wątrobnik ziele troianek. DanKolaDyk II, 119. Wątrobnik ziele, hepatique. KulUszDyk 214. Wątrobnik [...] wątrobnik źiele (hepatica herba). LeberKraut. hépatique, porcoreau. T III 2493. Drugiego rodzaju zioła na łąkach znaydujące się składają siano podleysze, chociaż jeszcze nie szkodliwe bydłu; A te są: Rzeżucha wodna, Oman; Oleśnik, lub marchewnik polny; Wątrobnik abo sadziec lub wodna konop [...]. KniażFol 163. Wątrobnik jeden ma pręt tylko z gałązkami jak drżewo, twardemi, czarniawémi, cieńkiemi, prostemi, kosmatemi, na łokieć długiémi. Liście ma podobne do konopianych, które się dzielą na pięć listków. Nasienie liczne, kosmate, ku ziemi wiszące, chwyta się sukien. Kwitnie w Lipcu. Z ziarn jego dekokt w wienie jest wielce pomocny na zatrźymanie uryny. Woda pędzona z liścia pomaga na żółtaczkę. KniażFol 165.

2. »trudna do identyfikacji ryba morska przypominająca kształtem wątrobę ludzką albo może dwa gatunki ryb, drugi należący do dorszowatych«: Wątrobnik rybá/ ábo wątrobá morska. Hepar marinum, [...] ἥπατος,[...] Hepatus, [...] Iecur marinum, [...] Iecorarius, [...]. Kn 1228. Wątrobnik, wątroba morska ryba. (hepatus) ein gewisser großer See-Fisch. hépatus, poisson de mer. wątrobnik drugi (jecorarius.) Gattung großer Scheel-Fische. aigrefin, poisson de mer qui est une espéce de gros merlan. T III 2493.