Słownik XVII wieku

Warianty fonetyczne: WANCZOS, *WANCZOSZ

Słowniki:
nie notują

Formy: lp M. wanczos; B. uż. nżyw. wanczosz; ~ lm D. wanczosów

Etymologia: <niem. Wagenschoss>

Znaczenia:

»drewno częściowo obrobione; deski na klepkę«: [Gdańsk] leży podobno 5. mil od morzá y rzeki: iednák zá przekopániem rowu/ dogadza sobie y morzem y rzeką bárzo dobrze/ z tákim przybywániem bogátych kupcow/ iż tu skłádáią bogáctwá Hiszpáńskie y Portogálskie/ Fráncuskie/ Flánderskie/ y Angielskie/ á stámtąd nábieráią/ żytá/ pszenice/ woskow/ popiołow/ skor/ klepek/ konopi/ wanczosow/ bursztynu/ y inszych towárow/ ktorych Polska ma táki dostátek/ iż rzecz niepodobna ku wierzeniu. BotŁęczRel I 120. Moze bydz ze przed tym Słuzył komus za Szypra Pięnkę y Wanczosz do Rygi woził. PasPam 171v. Klepki z dębowego rznąć drzewa, która ma te w sobie gatunki, jako to wanczos i wasilka. RadziwHDiar 193.

Warianty fonetyczne: WAŃCZOS || WANCZOS

Słowniki:
SStp (wanczos, wanszos, wańczos, wańszos), SXVI (wanczos, wańczos, wańszos), Kn (wanczos), T III (wanczos), L (wanczos, wandschos,wanszos), SWil (wańczos, wączos, wonczos), SW (wanczos, wańczos, wączos), SJP (wańczos) notują

Formy: lp M. wańczos // wanczos; D. wańczosu; N. wanczosem; ~ lm D. wanczosów; B. uż. nosob. wańczosy

Znaczenia:

»gruba deska, szczapa dębowa lub bal drewna obrobione z trzech stron, a z czwartej strony wciąż pokryte korą przeznaczone do wyrobu klepek na naczynia bednarskie; również zbiorowo«: [...] Gdańsk: ten leży podobno 5. mil od morzá y rzeki: iednák zá przekopániem rowu/ dogadza sobie y morzem y rzeką bárzo dobrze/ z tákim przybywániem bogátych kupcow/ iż tu skłádáią bogáctwá Hiszpáńskie y Portogálskie/ Fráncuskie/ Flánderskie/ y Angielskie/ á stámtąd nábieráią/ żytá/ pszenice/ woskow/ popiołow/ skor/ klepek/ konopi/ wanczosow/ bursztynu/ y inszych towárow/ ktorych Polska ma táki dostátek/ iż rzecz niepodobna ku wierzeniu. BotŁęczRel I 120. Handluje [kupiec] drzewem [...] Wanczosem/ klepkámi/ Wásiekámi/ pipełkámi [...] (mit wagenschosz klapholtz/ mit faszholtz/ mit Pferffenholtz). VolcDial 147. Lásy ná popioły/ burtnice/ wańczosy rąbią; á sámi iuż po więtszey częśći y cháłupy czym zbudowáć y opalić nie máią. StarPopr 142. Klépki / Materia doliorum, vel pro dolijs. vt apud Catonem lignum pro ridica. Secamenta vocat Plin. τὰ ἐργάσιμα ξύλα. vicinum Wánczos/ sed maioris magnitudinis. Kn 281. O Drwách we Gdansku. Wánschosu Sto (Są to drwá czworográniste dębowe) ma mieć w sobie 120 sztuk. GorAryt 75. [...] Albo iezeli tez IoMSC człowiek iest młody to moze bydz że przed tym słuzył komus za szypra Pięnkę[!] klepkę y Wanczos do Rygi woził y zamyslił się o tym przy expedycyiey Listu tego rozumieiąc że do kupca pisze y z nim de Ante Actis korrespoduie [...] PasPam 171v. Klepki z dębowego rznąć drzewa, która ma te w sobie gatunki, jako to wanczos i wasilka. RadziwHDiar 193. Wanczos. Faßholtz, Wagenschoß, Stabel-holz zu dünnen Tafeln und andrer Tischler-Arbeit. futaillerie, douvain, merrein, boiserie; bois qui est propte pour des futailles, pour des panneaux et d'autres ouvrages de menuiserie wanczos topolowy. dünne Bretter von Pap- pelnholz. volilles, f. plur. T III 2483. Wańczos, drzewo do robienia czego, jako to klepki, deski etc. DudzZbiór 66. Kiedy Wmość każesz Klepkę robić/ tedy proszę Wmośći aby káżda słusżną Miárę wynosiłá/ miánowicie: Wáncżos pietnaście y szesnaście Stopni wdłuzynę/ piętnaście y szesnaście Dumow w Kwadrat. MalczInst 147.

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ wanczos topolowy: wanczos topolowy. dünne Bretter von Pappelnholz. volilles, f. plur. T III 2483.