Słownik XVII wieku

Znaczenia:

1. »to, co zostało wyrażone, wypowiedź, stwierdzenie; kategoryczna wypowiedź«: Nominatim iednák y Communiter o Prorokách y Pátryárchách/ o Apostołách y Ewányelistách/ o Męcżennikách y Spráwiedliwych/ owe elogia y wyroki cżęstymi rázámi cżytáne y śpiewáne bywáią/ iż dusze ich ná niebo są przez Anyoły przenieśione: iż ná wysokośći z Pánem Christusem żyią: iż przed Máyestatem Bożym stoią społecznie z Anyołámi [...]. SmotApol 156. Wyrok zwiérzchnośći iákiey/ Decretum Consulum, Senatus, Caesaris, Praetoris: decreta societatum, publicanorum. et tr. decretum Philosophorum. Cicer. τὸ δόγμα. Dogma Academicorum, Cicer. Oracula Physicorum, Cicer. tr. Edictum Consulum, Tribunorum, Praetorum. apud Cicer. Senatusconsultum ita perscriptum est: S. C. nullum exstat: S. C. contra illum factum est. Consulta Senatus: Vtinam abstergere fletum sententijs nostris consultisq́[ue] possemus. Cicer. Consulta patrum, Horat. ἡ ψῆφος, ου. τὸ Διάγραμμα, πρόγραμμα: Διάταγμα, ἡ Διάταξις: ἡ γνώμη. Psephisma, n. τὸ ψήφισμα. Cicer. Budae. ‖ Arestum è Graeco τὸ ἀρεστὸν. i. placitum, decretum, vel curiae decretum. Budae. ‖ Aliud est Arestum vulgò dictum. v. Arést. Programma in parietibus fixit, Volcatius. Pronuntiatio, Cicer Re et exi- stimatione iam, lege et pronuntiatione nondum condemnatus. [...] Wyrok czynię o czym/ Edicto aliquid sancio: edicto sancio ne etc. edictum edico: edictum vt ne quis. Consul edicit vt: Decernit Senatus triumphum alicui: decreuit Caesar aliquid: de aliqua re: decreto aliquid statuo. Cicer. δογματίζω, δογματοποιῶ: ψηφίζομαί τι: γράφω τὸ ψήφισμα περὶ οὗ: Διατάττομαί τι: τὸ Διάγραμμα, vel Διάταγμα ἔγγραφον προτίϑημι. Kn 1330. Te są Prawa, wszystkich trzech Klass Katolików Rzymskich tyczące się. Nad któremi zastanowiwszy się P. Monteskiusz twierdzi: (Duch Praw w Xię: 19. R. 27.) że lubo iawnie okrutnemi nazwać się nie mogą, są atoli iedne z naysurowszych. Wyrokowi temu chcąc odpowiedzieć dostatecznie, dosyć iest zapewnić o tey prawdzie, o którey z trudnością wiedzieć mogą Cudzoziemcy: Że Prawa wspomnione rzadko bardzo w swym rygorze dopełnione bywaią: a ieźli kiedy exekucya ich zdarza się, trudno grozy ich wymówić i ocalić. BlackOstrowPrawo 81. Przymioty mowcy. Kiedy taka iest moc i dzielność wymowy, kiedy mowca má umysłém, sercém i sprawami ludzkiémi rządzić, który na to mówić zaczął, żeby radami swoiémi práwdziwé dobro i chwáłę zgromadzonému ludowi ukazał, z którégo ust pochwáły i nagany, iako wyroki práwdy i cnoty, wychodzić maią, który siłą wymowy równie obronić, iako pognębić może niewinność; któż nie widzi, żeby tén nie powinién bydź náylepszym, náycnotliwszym człowiekiém? PiramWymowa 48.

2. »zapowiedź prorocza, orzeczenie bożka, odpowiedź wyroczni; miejsce wydawania tego wyroku«: [...] nádto dawne Prorockie wyroki/ iáwnie nas vczą/ co o Bogu mowić y rozumieć mamy. KraPos 102. Tegoż użył on sposobu, wiecznego się bojąc grobu, bo kapłańskim po wyroku przyjął białą płeć do boku i posadził zaś na tronie, wielkich królów krew w koronie. MiasKZbiór 201. Ow miał w dobrey pámięći/ wyrok dawny; ktory Z Párnáskiey/ znáć mu/ Temis/ dáła byłá gory: Przydźie czás Atlás; gdy twe drzewo złotá zroni/ A takową/ Iowiszow syn/ korzyść vgoni. OvŻebrMet 99. Świata nie znać w kurzawie; słuch odjęły gromy, I żywy gorejącej wizerunk Sodomy Osman, słup a słup solny, nie śmie ruszyć kroku, Czeka swej ostatniego fortuny wyroku. PotWoj1924 265. Dano tedy szturm ten, z ráná piątego dniá obleżenia ná słowo Pustelniká; ktore sobie za wyrok iáki poczytano. MaimUstHist 77. W ostátku zazdrośćiwy, niedowierzáiący, okrutny, ku zabobonom szalenie skłonny, osobliwie w náuce Astrologae Judiciariae, wierząc we wszytkich rzeczách, w fałszywe wyroki Astrologow swoich; ktorzy go áż do samey śmierći zwodźili; ná trochę przed ktorą ieszcze mu czternaśćie lat rozkosznego żyćia obiecowáli. MaimUstHist 112. Jeżeli Łabędź własney śmierći bywa głośićielem podług naturalistow, daleko prawdźiwiey iuż umieraiący prognostykuiące wydaią wyroki, bliska nie powroconego snu ludzka śmiertelność poczynaiąc powieki zamykać, bystrzeyszym okiem często następuiące widźi rewolucye. SapJChodAAnnot 64. Opisuie rożne do gadania trąby. Jakich záżywali Egipscy Krolowie w dawaniu wyrokow przez bożyszcze Ammona, mamiąc przez tákie sztuczne odpowiedzi ludzi. BystrzInfElem R4. Widzisz iákich błędow maią Officyny y kłamstwa targowisko; z podziwieniem zawsze obserwuią gwiazd obroty, y za coś nie wiele groszy Niebieskie opowiadaią wyroki. BystrzInfZup 7 nlb. Kiedy cię Dziedzicem wysokiego z cnotą urodzenia czynią, y słodką korzyść oddaią małżeńską w IeyMci Pánnie Woiewodzance Bracłáwskiey, o ktorey iáko kiedy o Lawiniey słusznie wrożyły wyroki Sangvine Troiano et Rutulo dotabere Virgo. DanOstSwada 40. Wyrok [...] 3) die Antwort eines heidnischen Abgotts. [...] 3) oracle, m. reponse que rendoit un faux dieu. § [...] 3) wyroki bożkow pogańskich. T III 2726-2727. Los ich bez wątpienia iest wierzchołkiem nieszczęścia, y oraz nam dowodzi sposobem przedziwnym, iak iest trudna rzecz obeyść się bez Niczego, y że Nic nie było nigdy nie pożyteczne na świecie, co się potwierdza przez ten sławny Prawd Filozoficznych wyrok: Deus et natura nihil faciunt frustra. Bog y natura nie czynią Nic nigdy po prożnicy. CoqMinNic B2v. RAz Astrolog wpadł do studni, Rzekł ktoś, głupcze, coż cię trudni Bieg nad głową Nieb z gwiazdami, A nie widzisz pod nogami. Ten przypadek w swoim celu, Może nauką bydź wielu, Jleż to ludzi na świecie, A z nich mało kto nie plecie, Jż słyszeli tych, co baią, Ze wyrokow kśięgę znaią. FontJJakubWBajki 65. Nie masz nic milszego iako w tych pozostałych pismach widzieć Enomausa tchnącego wolnym Cynikow duchem, ktory rozwodząc się nad każdym Wyrokiem, z swoim zdaniem powstanie przeciwko wydaiącemu go Bogu, y całą nań nie uiszczenia się zwala winę. Zobaczmy na przykład iak się obchodzi z Appollinem, ktory w Delfach dał Krezusowi Krolowi taką odpowiedź: Krez przeszedłszy rzekę Hali. Wielkie Państwo sam obali. W rzeczy samey przeprawiwszy się za rzekę Halis natarł na Cyrusa, ktory, iako całemu nie tayno światu, straszliwym Woysk swoich pogromem onegoż pokonał, y Państwo iego pod swoie zagarnął panowanie. „Chełpiłeś się winnym[i] Wyroki, mowi Enomaus do Apolina, Krezusowi danym, że mądrość twoia liczbę piasku dochodzi [...]. FontenTrzcińHist 52-53.

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ wyrok boski: Wyrok Boski/ odpowiedź Boska ábo Prorocka: ábo Pogáńskich bożków. Oraculum, Cicer. Oracula ex eo ipso appellata sunt, quod inest in his deorum oratio. Idem, Iam oracula Delphis non eduntur. (Illud autem est translatum apud eundem: Physicorum oracula fundo) Ouid. Oracula vatum. Fatum Sibyllae. Cicer. Aperit ora fatis Cassandra, Virgil. nam vates habebatur. Efta- tum, Cicer. Effata vatum. Effata Delphica. Ammian. ἡ ϑεοπροπία: τὸ ϑεοπρόπιον: τὸ λόγιον: τὰ ϑέσφατα: τὸ μαντεῖον, μάντευμα: ἡ μαντεία: τὸ χρησμολόγιον, ὁ χρη- ματισμὸς: ὁ χρησμὸς, à χράω. Oraculo responsa reddo. χρη- σμῳδέω, χρησμοδοτέω, χρηματίζω. Dictio data fuit ca- ueret Acherusiam aquaris, Liui. Apertè fatur dictio si intelligas, Accius. Flexa non falsa autumare dictio Del- phis solet, Pacuu. i. oraculum. Turneb. τὰ λόγια. Sortes pro oraculo. Valer. Max. Ouid. Kn 1330. Abowiem iednegoż dniá y Krolestwo zgubił/ Y żywot/ y wszytko to rázem/ co w przod lnbił. Ten cżesto ná grzeszniká wyrok Boski pada/ Ze go dla grzechow rázem ze wszytkich dobr skłádá: Co się y zemną dźieie. BesKuligHer 44. Tęcza iest skutek náturalny, bywałá y przed potopem generalnym. Atoli od Boga naznaczona zá znak wyroku Boskiego, iż więcey swiata potopem karać niebędzie. BystrzInfElem T3. A wcżorá zwiecżorá/ Z niebieskiego dworá Przypádłá nowiná: Pánná rodźi Syná. Bogá prawdźiwego Nieogárnionego/ Zá wyrokiem Boskim/ W Bethleem Zydowskim. ŻabSymf C3.

◆ Związki frazeologiczne: ◆ coś wisi na wyroku (sz. zm.): Wyrok [...] wiśi to na wyroku. es ist noch nicht ausgemacht. il n'est pas encore décidé; ce n'est pas une chose arrêtée, avérée. § niech to na wyroku wiśi; wiśi ieszcze na wyroku, kto ma racyą albo nie ma. T III 2726-2727.

a) »ktoś uznawany za nieomylny autorytet, kto prorokuje, wydaje przepowiednie, wyrocznia«: O Wyrokach, ktore na karteczkach zapieczętowanych swoie odpowiedzi dawały. FontenTrzcińHist 118.

3. »stanowcze postanowienie, nieodwołalna decyzja, rozkaz, zarządzenie«: Iż tymi czasy i majestat królewski, i powaga jego, i ućciwość senatu do lekkiego poważenia przyszły, ledwo się to nie dzieje z sprawiedliwego wyroku miłego Boga słów onych Samuela proroka: qui honorificant me, glorificabo eos, qui me contemnunt, erunt ignobiles. AktaPozn I/1 456. A oni/ wzbudzeni ich proźbámi/ wydáli srogie wyroki przećiwko tym/ ktorzyby opuśćili obrządki y wiárę Máhumetáńską: á iednák przećię náwroćił się brát ćioteczny krolá z Gilolo/ y ieden Arábin z sekty Máhumetá: á zá przykłádem ich/ y inszych wiele. BotŁęczRel IV 197. 64 PAnie/ pełna jest źiemiá miłośierdźia twego: Návczże mię ustaw twojich. 65 LAskawieś postąpił z sługą twojim PAnie/ według słowá twego. 66 Dobrego rozumu/ y umiejętnośći návcż mię: bom przykazániom twojim vwierzył. 67 Pierwey niżem śię był vniżył/ błądźiłem: ále teraz wyroku twego przestrzegam. BG Ps 119, 64-67. Dékret/ vide Wyrok. Kn 119. To ták rożnie przez ten Rok, rády, conferencye o tey Elekcyey postáremu wznawiáły się, áż do Seymu drugiego. Ná ktorym Rzeczposp: przez wyrok Solenney Constitutiey też wszytkim w zmierzłą potępiłá y vmorzyłá máterią, y scripta około niey z kimkolwiek y iákiekolwiek zászły, wszystkie scássowáłá, y annihilowáłá. LubJMan 32. MVFTY iest pierwszą głową Religiey Máhometáńskiey/ iego wyroki rozstrzygáią wszytkie trudnośći Zakonu ich. RicWielJMon 133. [...] Tám idąc śćieszką tropem ludzkim torowáną Nápadł ná iednę iámę w źiemi wykopáną, W ktorey mieszkał nieiáki Kápłáńską vczczony Godnośćią Mnich wyrokiem Krolá przestrászony. DamKuligKról 214. Do Rzymu potym wszyscy trzey Męże armatno wiechawszy, przez Titiusa Tribuna, nowe prawo Triumwiratu ogłosić, y wyrok publikować kazali; zkąd dziwne miedzy zaboycami; á skazanymi na śmierć obroty; albowiem znaydowały się żony, dzieci, krewni, przyiaciele, słudzy, tak bezbożni, że mężow, Oycow, Dobrodzieiow, Panow swoich, samisz albo zabiiali, albo siepaczom wydawali; [...]. ChrośKon 157. Ponieważ woina niesłusznie záczęta, álbo niegodziwym trybem prowadzona raczey rozboiem y tyrannią niż woiną zwaćby się powinna. Więc áby práwem nátury Boskim y ludzkim się regulowałá, służą do tego niektore uniwersalne pryncypia podane czyli z wyrokow Pisma S. czyli Kościelnych Doktorow SS. czyli Statystow. BystrzInfStat M3v. W nim prawa była miłość ku bliźniemu, Ztąd się ustawnie trapili niezmiernie Ze Aman czyniąc dosyć gniewu swemu, Wygubić myslił żydow tak mizernie, A choć żadne z nich wyrokowi temu, Nie podpadało: przecie iednak wiernie Gdy bliszszi boku Krolewskiego byli, Dla swego Rodu co mogli czynili. ChrośAm E5v. Edykty ich albo wyroki, ordynanse, prawa, rezolucyje interessów prawie bezprzestanne są. KonSSpos 110. Wyrok, g. a. 1) Urtheil, Abschied, Ausspruch, Raths-Schluß. [...] 1) décret, arêt, décision, sentence, ordre, m. [...] § 1) wydać przećiw komu wyrok; nieprzestępny zwierzchność wydała wyrok; wyrok Boski, prorocki. [...] wyrokiem czynić o czym. verabscheiden; in einem Raths-Schluß verordnen. ordonner, déclarer par une ordonnance; rendre, prononcer un arrêt, une ordonnance sur qu. ch. T III 2726-2727. Cena zboża każdego rodzaiu znacznie spadła w rożnych Powiatach naszych, po owym wyroku, którym przepędzanie na spirytusy zakazane iest. GazWil 1766 13 4 nlb. 3. Ze tym samym iawno iest, iż poddani J. K. M. w tey osadźie znayduiący śię powinni być potwierdzeni we wszytkich pomienionych prawach nietylko mocą dawnych swych Przywilejów, ależ mocą wyroku ustanowionego od Parlamentu w R. 13 Panowania Jerzego II. GazWil 1766 13 7 nlb. Rząd tego Krolestwa składa się z Monarchicznego, Arystokratycznego, y Demokratycznego: Władza bowiem bowiem [bowiem:comp] Krolewskca okryślona iest wyrokami zgromadzenia Stanow Generalnych, ktore składaią się ze Szlachty, Duchowieństwa, kupcow, y pospolstwa. SzybAtlas 97. Chciéć na tym padole uszczęśliwienia, iest to sprzeciwiać śię wyrokom BOGA, i przywłaszczać sobie prawo nieba. YoungNocy 25. Chce Bóg, żeby i mowy, i zwierzchowne sprawy, Wszytkie nasze postępki i wszytkie zabawy Z świętymi wyrokami Jego się zgadzały I od Jego dróg świętych nie odstępowały. PsalArianBar II 655. Bo to wyrok Pańskimi usty wyrzeczony: „Kto się na mnie nie zgorszy, jest błogosławiony”, Bo lepiej prawdy Bożej nie mieć znajomości, Niż się poznanej zaprzeć dla jakiej ciężkości. PsalArianBar II 659.

a)prawn. »orzeczenie sądu, dekret«: Lecz gdy iuż do resoluowánia się krolowi nie náczym nie schodźiło/ z strony złączenia się z Boleną/ tylko ná dekrećie o rozwodźie y porzuceniu Káthárzyny/ á nie mogąc się dáley wstrzymáć/ vmyślił wstąpić w małżeństwo y vżywáć go táiemnie/ áż do tego czásu/ kiedyby wyszedł wyrok. BotŁęczRel IV 43. Co zle vdáiąc Ministrowie niezbożni/ przywiedli Isábellę do tego/ áby publikowáłá wyroki Nerońskie przećiwko nim/ to iest/ áby deklárowáłá/ iż wpádli oni wszyscy w występek obráżonego máiestatu: [...]. BotŁęczRel IV 57. I tak ministrowie, Herezyj wodzowie, Choć, pry, zasłużyli, Aby w wieży byli, Za swoje synody I za sprosne zwody, Gdy wielcy panowie I ich patronowie Za nie sie wstawili, Winę odpuścili Ministrom sędziowie Trybunalistowie. Z tym jednak wyrokiem, Aby zdrajce skokiem Z miasta wychodzili, O sobie radzili. PaszkMrTrybKontr 243. Iédnácki wyrok/ Roziemczy ábo roziemcow. Arbitralis iudicatio, Macr. Arbitrarium decretum, Sipont. Arbitramentum, Sipont. Vlpi. Pacificatorius, Cicer. Pacificatoria legatio, idem. ὁ διαιτήσιμος, διαλλακτήριος,συμβιβαστικός. Kn 241. Potwierdza się ninieiszym prawem O. Ekonoma z urzędem tuteiszym ferowany wyrok: 1mo, ze Mazgaik za popełnienie nierządu z Bolisęską oprocz plag, ktore oboie odebrali, z nakazania urzędu, dał na dziecię pomienioney białey głowie fl. 6 y z nowego owsa korcy 2, zło. trzy exnunc y korzec owsa, a potym z nowego zło. trzy także y korzec owsa; wosku funtow 2 do koscioła S. Maryi Magdaleny. — Także wyrok drugi potwierdza się, aby Trzepaczka za popełnienie także nierządu z młodą Knapianką oprocz plag, ktore im dano oboigu, funtow dwa wosku dał na koscioł, oney zaś na dziecię fl. 10 y korzec owsa teraz a drugi z nowego; [...]. KsKasUl 377. Co się tknie lacka syna, tego aby we dwoch niedzielach uspokoieł, sąd nakazuie; matka aby się iako nailepiey w domu obchodziła, przykazuie, ktorą Bartłomiey według wyroku przy zagonach konserwować powinien. KsKrowUl 645. 11. Roskazaniu urzędowemu aby beli posłuszni we wselakich sprawach, gdy czo sądownie nakazą, a, iesliby się ktoręmu nie zdał wyrok prawny, wolna appellacia ma bydz do I. Mosczi pozwolona; a gdzieby ktory nie sluchal, flor. 2 winy I. Mosczi przepadnie. KsPtaszUl 556. Ceklarzom zatym odegnać ie każą Ale krzyk taki przeciw nim powstanie, Ze trzey Mężowie, gdy rzeczy uważą Radę solwuią na przyszłe switanie. W ktorą krom czterech sett; więcey nie skażą Wyrokiem swoim na podatkowanie Wszytkim zas innym ktoby procz dziesiątka Miał Myriadow, wziąć każą do szczątka. ChrośKon 182. Procz tego za wyrokę ma im dać według pospolitego zwyczaiu grzywien pięc. Ktorą to kwotę to iest grzywien 35 zaraz wyliczył Benek Mendlar we dworze Kreczkowskim y oddał do rąk prawnego woyta Wysockiego w przytomnosci drugich przsięznych Wysockich y innych ludzi. Więc pomienione grzywny po wykonanym wyroku od aktorow zwysz pomienionych po uczynionym kwicie z tey kwoty maią bydz oddane pieniądze aktorom. KsWysTech 42. Na ten koniec natchniona wielowładnym duchem konfederacja litewska wydała na niego wyrok ogłaszający go za gwałciciela publicznego pokoju i za najezdnika fortun obywatelów dobrze myślących. KitPam 136. Co do części czwartey iest to zbieranina zmięszana z ludzi rozmaitych iuż z miasta, iuż ze wsi, których gnusność własna, i rządzenie się złe, przy tym wydatki niepomierne wniwecz od dawnego czasu obrociły: którzy nie czuiąc się, żeby kiedy mogli dźwignąć, sprzykrzywszy sobie co godzina słuchać pozwow, i sądowych na się wyrokow, wieść głosi, że się rzucili do obozu Manliusza. CycNagMowy 50. W Vannes codziennie prawie rozstrzelaią z wyroku Kommissyi woyskowey od 20. do 30. Szuanów. Burmistrz miasta tego zamordowany został od tłumu roziuszonego żołnierstwa. DzienPolit 1796 55 4 nlb. [...] ieżeli dwa różne sądy sprawę rozsądziły; ieżeli wreszcie trzeci ieszcze wyższy Sąd Akta i zapadłe obadwa dekreta pilnie przeyrzał, wszakże dopełniło się wszystko, cokolwiek ludzka ostrożność radzić i użyć może; Wtedy nawet, gdy trzeci wyrok od dwóch pierwszych odstępuie, nierówne rozsądzenie rzadko z różnego sposobu rozważania prawnego punktu, ale raczey w wszystkich prawie przypadkach ztąd pochodzi, że przez zawiłość rzeczy albo z winy stron samych, prawdziwy związek okoliczności nie mógł bydź rozpoznany. SuarNauka 100.

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ wyrok sądowy: Co do części czwartey iest to zbieranina zmięszana z ludzi rozmaitych iuż z miasta, iuż ze wsi, których gnusność własna, i rządzenie się złe, przy tym wydatki niepomierne wniwecz od dawnego czasu obrociły: którzy nie czuiąc się, żeby kiedy mogli dźwignąć, sprzykrzywszy sobie co godzina słuchać pozwow, i sądowych na się wyrokow, wieść głosi, że się rzucili do obozu Manliusza. CycNagMowy 50. Bo aby kto o krzywoprzysięstwo urzędownie przekonanym został, przysięga iego powinna być z zastanowieniem, podług formy, i bez żadney ogródki uczyniona, w brew kategoryi iakiey ważnieyszey i sądowym wyrokiem zaspokoioney, przeciwiaiąca się. BlackOstrowPrawo 173.

4. »przeznaczenie, nieuchronny los, fatum, także wola Boska«: Kto te haniebne ognie i śmierci bladawe, Kto wyroki złych losów widział niełaskawe, Które się naszych domów popalonych mściły, Gdy z ciał zimnych z jelity dusze się toczyły, Może snadno swą objąć myślą i ten twardy Stos, co go wziął na morzu król afrycki hardy, Kiedy Dudon serdeczny, Dudon zapalczywy We krwi jego chciał gasić swój gniew, pomsty chciwy. ArKochOrlCz III 207. U kogóż zasiąc ratunku będzie dalej w mym frasunku?! Wżdy mi to przynamniej dajcie, wyroki, co tym władacie: Jeśli go już śmierć nie minie, niech i ja w tejże godzinie Nie ujdę tego wyroku, złożona przy jego boku! StanTrans 123. Ach wyroku ach fortuno, byliscie mi nadto zyczliwsi y powinienem się był spodziewac, ze ztaką prętkoscią ustanowione trwac długo nie mogliscie? HistAlk 25v. Kloryda: Pozwolcie wylęknionym z attaku żwawego, Iść za szczęścia wyrokiem z woli Oyca mego. RadziwiłłowaFMiłość F2. Wyrok [...] 2) Schicksal, Verhängniß. [...] 2) destin, destinée, sort. [...] § [...] 2) przećiwne okrzyknąć wyroki; szczęśliwe, nieszczęśliwe, niedośćigłe mię tu obroćiły wyroki; zawisnym przypisuię wyrokom. T III 2726-2727. Nieuchronna potrzeba pochodząca od wyroku, to iest, á fato fatum, albo wyrok, co iest? iako się dzieli? [...] JEdnostayna zgoda wszystkich Mędrcow w pogaństwie będących, że cokolwiek pochodzi od wyrokow, uniknąć tego nikt nie może, wyrok zaś nic innego nie iest, tylko Boskiey opatrzności Dekret, o którym mówiąc, nie od rzeczy będzie uważyć: [...]. KryszStat 72-81 . Także, o moy naymilszy w życiu rodzicielu, Także dawco krwi moiey, wierny przyiacielu, Mam cię prętko utracić? o wyroki smutne! O żałości niezmierna! o myśli okrutne! NaruszASiel 14. Rozwiązłą w życiu żyiącą sromotnie, Jednę z nierządnic poymuie ochotnie Oze, nie przeczy: moc poznał rozkazu, W małżeństwa śluby z nią idzie od razu. Obiera sobie za prawdziwą żonę, Wyroki gorne, są nie docieczone. Płodzi z nią Cory, wychowuie Syny, Ale dla iakiey? wnet powiem, przyczyny: [...]. GurowRDzieje 106. [...] gdy szacunku i poważania godney Osoby wyliczał pochwały, z tak osobliwszym wyrazem, a tak dokładną i obfitą czynił to wymową, że ktoby Go pierwszy raz o takowych okolicznościach mówiącego słuchał, osądziłby, iż tym wszystkim opowiadaniom taką dać potrzeba wiarę, iako Delfickiego Apollina wyrokom. PowBliź 12.

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ wyrok boski: Bo od Ewángelistow Páńskich opisáná, Tá iest Ewángelią Kśięgá miánowána, Ktora nam opowiáda o nieskáżytelnym Stanie, Zyćiu wiecznym, y o Nieśmiertelnym Krolestwie w Niebie gornem: tákże ná zbáwienie Dusz ludzkich, ogłasza nąm grzechow odpuszczenie, Ktorzy iestesmy źiemni, y według nászego Ciáłá zgubie podlegli z wyroku Boskiego. DamKuligKról 54. ▲ wyrok gwiazdarski: [...] iakie przedtym uznawano wyroki, i na wiele części dzielono? Ja tu ich cztery rodzaie przytoczę: Fatam Astrologicum, naturale, violentum, et verum, Wyrok Gwiazdarski, naturalny, gwałtowny, i prawdziwy. [...]. Wyrok Gwiazdarski iest, który wiąże i krępuie mocno sprawy wszystkie i przypadki według postanowienia gwiazd i obrotow planet. KryszStat 72-73. ▲ wyrok naturalny: [...] iakie przedtym uznawano wyroki, i na wiele części dzielono? Ja tu ich cztery rodzaie przytoczę: Fatam Astrologicum, naturale, violentum, et verum, Wyrok Gwiazdarski, naturalny, gwałtowny, i prawdziwy. [...] Fatum naturale. Wyrok naturalny. Drugi wyrok od natury samey pochodzący, opisywali tym kształtem: [...] Porządek przyczyn przyrodzonych, które mocą i naturą swoią, pewny ieden wyprowadzaią skutek. KryszStat .

5.prawn. »zrzeczenie się praw do czegoś«: 460. Wÿroka Sebestiana Dlugosza Marcinowi synowi svemu. KsKomUl 54. [...] kiedy będzie przedaino temu Woyciechowi ten młyn, tedi mu to ma bydz wroczono, czo słyszącz Woyciech Pelc słuszne wyznanie Sebestiana Kwolczyka dobrowolnego przedania y wyroki słusnej, dał do xziąg prawnich groszem swoim zapisac y swiadome prawu załozył; quod solidatum est. KsKomUl 57. [...] przetosz tenze Sebestiąn Stanek, syn pozostały Stanisława Stanka, prosił o wyrokę wieczną matki swoiey, ktora sie wyrzekła przy prawie y groszem swym obłozyła, ze sie yey dosic ztało od syna swego Sebestiana Stanka, czo słysząc takową wyrokę matki swoiey grosso suo iuri solidavit. — Iednak przy takowey wÿrocze matka syna Sebestiana Stanka wymowiła sobie mieskanie w izdebcze do zywota; [...]. KsKomUl 62. Słyszącz tho Wasiel oyczowskie zeznanie y wyrokę iego y zeznanie, ze mu sie dosic od niego stało, dał prawu swiadomę y do kziąg zapiszac prawnich; a Ilko Iurezak swym sie groszem własznem wyrzekł, czo prawu wiadome; [...]. KsJasUl 439. [...] sprawiedliwie pomieniony Figiel zapłacił zagrodę Iozefowi Boczarowi y z wyroką, ktory sie zagrody pomieniony Baczar wyrzekł z żoną y dziecmi swemi, iako wiecznemi czasy zprzedał y przeszkodą nie chcąc bydz Figlowi; [...]. KsJasUl 446. Procz tego za wyrokę ma im dać według pospolitego zwyczaiu grzywien pięc. Ktorą to kwotę to iest grzywien 35 zaraz wyliczył Benek Mendlar we dworze Kreczkowskim y oddał do rąk prawnego woyta Wysockiego w przytomnosci drugich przsięznych Wysockich y innych ludzi. Więc pomienione grzywny po wykonanym wyroku od aktorow zwysz pomienionych po uczynionym kwicie z tey kwoty maią bydz oddane pieniądze aktorom. KsWysTech 42. A czwarte zł pol sto, darował ociec iako synowi swemu, wymawiaiąc sobie u niego dozywotnie pomieszkanie, z wyroką siebie samego, zony, Woyciecha syna swego, teraznieyszego aktora, y innych dzieci, z ktorych to złotych trzysta wziął syn Woyciech naymłodszy aktor zł pol sto, z wyroką za dziedzictwo. KsWysTech 50. Z ktorych naystarszy Woyciech mojemu męzowi a twemu oycu przedał bez wyrzeczenia się od sukcessorow młodszych swoich braci Jurka y Barłomieja y ci dopiero przez zpokrewnienie się wyroki bratu twemu naymłodszemu wyroki poczynili dla tey jedyni przyczyny jezeli jego dwor dziedzicem potwierdzi. Zapatrzywszy się tedy na tak fundamentalne zapisy y obydwoch stron kontrowersyi wysłuchawszy, zachowując sprawiedlowosc a possessorem na ten czas tych dobr będąc z dwoch fundamentalnych przyczyn Marcinowi Szmucowi dziedzictwo całey tey roli przysądzam, iedno ze w kazdym stanie naymłodszy zawsze dziedziczyc powinien. KsWysTech 58. Ianek Garnczarczyk upomina się płotna, ktorego mu (iako udaie) w kilkunastu nie oddano przy odprawie, lecz nie ufał znac sprawiedliwości, ysz nie stanął do gromady, przeto za wyrokiem uczynionym traci prawo, ze się go więcey upominac nie moze. SprawyCzerUl 389.

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ uczynić wyrokę (sz. zm.): Stanąwszy przed sąd ucciwy Ptaszkowski ucciwy Iąn Ziołko, z drugi strony Barnady Ziołko, ktory nieprzyniewolony będący, ktory Iąn Ziołko przedał Bernadęmu Ziołkowi pułrole wiecznemi czasy za zło. 51 dobrą monetą, ktory Iąn Ziołko przedał pułrole y wyrokę uczynił, stanawszy przed prawem ucciwym Ptaszkowskięm, [...] gdysz ktora strona by sie miała kaiąc, iżby iakie wymowki były między nimi lub po piianu lub po trzywziu, powinien będzie dac do koscioła Ptaszkowskiego wszytkim swiętym wosku funtow dziesięc, panskich grzywien także 10 [...]. KsPtaszUl 562-563. Drugi extrakt naucza, ze Stanisław Teychman y z małzonką swoią y z dziecmi swoiemi to iest y z terazniejszą Węclawą ktora iest y była curką wnuczką jego więcy do tey roli nie powinien się interesowac a w pokoiu Marcina Kielara obowięzuie się zachowac. Isz wiecznemi czasy y wyrokę uczynił bo tak iest w zapisię In continenti na co sobie tę wyrokę groszami zobopolnie przy prawie zaswiadczyli. KsWysTech 16-17. Mateuszowi Michnie na obeyście y z budowlą uczyniona wyroka. Ja Paweł Michna i żąną swoią dobrowolnie sprzedaie synowi Mateuszowi Michnie puł budy i s budinkami w położęniu miedzy Antoniem Ziabokiem a zasz z drugi strony od Pietra Kielara Te zasz budę lup grot y s budinkiem zapłaciłem przy prawie Wysockiem oycu moiemu dałem grżewien 56 groszi 12 a to przi obęcnosci prawa naszego. A zas rodzyc moy y matka moia uczęnili mi wyroki i pobłogosławili mie Znakiem Krzyża Swiętego +, +. My bracia y sostry, czyniemy wyroki bratu starszemu Matęuszowi Michnię [...]. KsWysTech 94. ▲ wyrok uczynić: [...] z młyna przizwoite po staremu Drag Stanisław opłaczacz y ponosic bendzie, przetoz do tego zapissu beł przywołany, ktory dobrowolnie odstapił tego ogrodu przy wzorze panskim lezacego y podiał się, lubo to pole od młyna odpada, czins zupełny dawac, pobory statnie na zołnierza, robocizny panskie cale odprawowac; przytymze accie Walenty Wierciak wyrok uczyniel doskonały takze z młyna, iako y s pomienionego ogroda, zadnego sobie prawa y pretensey iakichkolwiek, tak sobie, iako y dziatkom swoiem niezostawuiacz na potym. KsKasUl 358. 1654, d. 19 Iunii. Mykołay Trzepacca stargował y kupieł puł roli u Stanislawa Moytha za grziwien cztery s tą obligatią, ze Mikołay Trzepacca wsystkie ciezary s tego pułrolka ma odprawowac przez wselkiey trudnosci, y tedy Stanisław Moytho oraz z pułrolka zstapieł y wyrok uczynieł, przi obecnosci woyta Szymona Puta, Woyciecha Knapa, Grzegorza Mistarza, przysięznych. KsKasUl 359. ▲ czynić wyrokę: No 74 Anno Domini Roku Payskiego 1778 die 30 Iunii. Woyciechowi Cwynarowi Jakob Cwynar brat starszy czyni wyrokę. Ja Jakub Cwieynar daye wyrokę Woyciechowi Cwieynarowi a bratu młotszemu z grątu Wysockiego z roly maciezrzeyskiey pochodząca ale ten Woycieh Cwieynar possessor tey roli zapłacił ją troyako Brat zas starszy Jakub Cwieynar czyni wyrokę Woyciechowi Cwieynarowi a bratu młodszemu z roli pochodzący s posesi maciezreyski y błogosławi go kładzie na to Znak Krziza Swiętego Jakub Cwynar +, Rozalia zona +. Te zas wiroki y zgoda midzi bratami Jakubem Cwieynarem y Woyciechem Cwieynarem działo sie przi całem prawie Wisockiem. KsWysTech 85. ▲ wyrok czynić: 1656, 2da Maii. Woyciech Zachwieia zarebek od samey granice dobrowolnie przedał Mathuszowi Franciowi za złotych osmnascie, daie exnunc zło. dziesiec, a ostatek, to iest osm, iako rok przydzie, tak tedy Woyciech Zachwieia wyrok czyni statecny tego zarebku a dziedzicem zostaie Mathusz Franic. KsKasUl 359. ▲ dać wyrokę: Ja Bartłomien Michna brat młotszy daie wyrokę y kładę Znak Krzyża Swiętego +, y ia takzę Woyciech brat srędni takze mu daie wyrokę y kładę Znak Krzyża Swiętego +, y ia Antoni brat młodszy daie mu wyrokę y kładę Znak Krzyża Swiętego +, I ia Michał brat naymłotszy odebrałem zięmczysny grewien 5 daie mu wyrokę y błogosławie go Znakiem Krzyża Swiętego +, ya Iadwiga siostra starsza a zona Woyciecha Cweynara daie mu wyrokę y błogosławie Znakiem Krzyza Swientęgo +, Ja Małgozręnta curka siostra młotsza daie mu wyrokę Kładę Znak Krzyża Swiętego + [...]. KsWysTech 94. ▲ dawać wyrokę: No 74 Anno Domini Roku Payskiego 1778 die 30 Iunii. Woyciechowi Cwynarowi Jakob Cwynar brat starszy czyni wyrokę. Ja Jakub Cwieynar daye wyrokę Woyciechowi Cwieynarowi a bratu młotszemu z grątu Wysockiego z roly maciezrzeyskiey pochodząca ale ten Woycieh Cwieynar possessor tey roli zapłacił ją troyako Brat zas starszy Jakub Cwieynar czyni wyrokę Woyciechowi Cwieynarowi a bratu młodszemu z roli pochodzący s posesi maciezreyski y błogosławi go kładzie na to Znak Krziza Swiętego Jakub Cwynar +, Rozalia zona +. Te zas wiroki y zgoda midzi bratami Jakubem Cwieynarem y Woyciechem Cwieynarem działo sie przi całem prawie Wisockiem. KsWysTech 85.

◼ Przenośnie: ◼ Na ostatek, cóż za nadzieia iuż Katylino łudziłaby cię ieszcze, ponieważ noc sama swemi ciemnościami zakryć nam twoich niecnych schadzek nie może, ponieważ głos sprzysiężenia się twego przebił się przez ściany domowe, któremi zdało ci się, żeś go zawarł? ponieważ wszystko się odkrywa, wszystko się rozgłasza? uczyń wyrok od swych zamysłow, wierzayże mi. CycNagMowy 7.