W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 22.10.2026
Znaczenia: »wypowiadający się w piękny sposób«: Złotousty/ propriè et tr. Wymowny. [...]
Aurei oris vel eloquens. [...] Aurea
verba fundens. [...]. Kn 1435.
Ale y niemniey y ná cię ná nas przy tey ćiemnoćie/ przy tey vtráćie ták známienitego Senatorá stąpiłá żałobá: gdysmy osobliwego Praw Koronnych Soloná/ w expedycyách odważnego Fábiuszá drugiego/ ná Seymách złotoustego Tulliuszá/ prochem śmiertelnym obsypáli. WojszOr 147.
Cosz rzekę o mądrośći: o ony[m] dálekich stron zwiedzeniu/ iężykow rożnych biegłośći/ y oney złotoustey wymowie/ to tylko rzekę. WojszOr 251.
Lecz trzebáby ná to Cyceroná, Albo złotoustego w perorách Dyoná, Aby mogł opowiedźieć Dobrodźieystwá one, Y Dobroci od Bogá świátu wyświádczone. DamKuligKról 46.
Ręce prałat, osiadszy ambonę, wysmuknie: Chryzostom, nim przemówi, rzekłbyś, złotousty; Pocznie co, aż z stodoły sowa szczytem pustej. PotMorKuk III 125.
Ach o czasy! o wieki nader opłakane! Że złotouste muzy zewsząd są wygnane,
Nauka za nic; sami wszędy przystęp mają, Ktorzy dowcip i zacność w szkatułach chowają. TrembWierszeWir II 233.
Rozbierz jeno ją należycie na własności, na skutki, na części, na czasy i na okoliczności według Drekselijusza słodkiej w uciskach i przykrościach pamięci jezuity, a będziesz mi złotoustym, miodopłynnym, żarliwym i seraficznym kaznodzieją. MałpaCzłow 232.
Co dżień mu [habiemu Tarnowskiemu] więcey iásnych przybywa promieni, A wielkich tytułow: á co większa że nie mieni Nigdy swey śliczney twarzy, lecz w Pełni Honorow Zostaiąc gdy ták wielu liczy Senatorow; Co raz swoy złotousty dáley rozpośćiera Okrąg, że go iuż ledwie Zodyáku sferá Polskiego obiąć może. LeliwaHrab B.
Co uważáiąc złotousty Doktor, Chryzostom święty mowi: że przez to wydaie śię Dobroć Páná Bogá nászego, kiedy chwałą swoią dźielić śię ráczy z ludźmi; [...]. SzembekKRóże 107.
[Jan Chryzostom] Złotem nie atramentem pisał y mowił, bo złotousty; mistrz iego też Doktor Narodow Paweł S. nie raz widziany do ucha szepcżący, iak ma pisać, do ktorego był nabożny, y iego sie delektował listami. ChmielAteny III 156.
**Złotousty. wohlberedt, dem die Worte
fließen. d'or, qui dit d’or; fort éloquent. § złotousty Chryzostom; złotousta wymowa. T III 3007.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Znaczenia: »przydomek lub przezwisko«: Gdzie teraz Básilius on dla osobliwego o trzodźie Chrystusowey stáránia y pilnośći/ wielki nazwány. Gdźie Ambrozius Medioláński Biskup/ y Ian ś. od złototocżnych struy niebieskiey iego do pokuty náuki Złotousty[m] miánowány. SmotLam 4v.
Te słowá Ewánielskie/ także á nie inácżey/ Ambrosius/ Złotousty/ y Hieronym ś. rozumieią. SmotLam 56v.
Ale iesliś ieszcze nie słyszał/ Wielebny Oycze moy/ Pietrze Złotousty onysh słow/ ktore przed skonániem swym słyszał ś. Dominik Oćiec nász/ [...] mam zá to iż prędko vsłyszysz one słowá/ ktore słyszał stárszy sługá Abráhámá świętego [...]. BirkSkar 29.
Cżytamy y wnászych Słowienskich Cerkiewnych Sobornikách/ w żywoćie świętego Złotoustego/ pisánego od świętego Theodorá Biskupá Trychitońskiego/ o zrzuceniu z stolice Ałexándriyskiey Theophilá Pátryárchy/ zá oskárżeniem/ y infantią Duchownych Epárchiey iego własney. MorochPar 60.
Oycow SS. Gręckich náuki słuchamy/ y ták wierzemy iáko oni vczyli/ y to przydáiąc/ kto nie wierzy iako Oycowie święći/ ktorych Cerkiew nászá Ruska zowie vczyćielmi Wśieleńskimi/ to iest Basylego Wielkiego/ Grzegorzá Theologá/ y Iana Złotoustego/ niech będźie przeklęty. RutskiWina 68.
Ták te Páná Christusowe słowá wyrozumiawszy Zlotousty ś. o Pietrze S. mowi tymi wyráźnymi słowy/ ktorymi mowił do niego Pan Christus Ty iesteś Kámień/ y ná tym Kámieniu zbuduię Cerkiew moię. Zá rowno z Zlotoustym S. słowá te Páná Christusowe y inszy SS. Doktorowie Cerkiewni/ ták/ iák mowię/ mieć sie wyrozumiawszy/ Piotrá ś[więteg]o Apostołá [...] / bez żadnego ochylánia sie názywáią Kámieniem. SmotApol 51.
[Papież] [...] owego sámego po nas potrzebuie/ ábysmy pospołu z Pátryárchem nászym/ (możnali to rzecż/) bá y ze wszytkimi cztyrmá do społecznośći wiáry y miłośći/ y do iednośći Cerkiewney z nim wstąpili/ iák było zá onych SS. Athánáziow/ Bázillow/ Grzegorzow/ Złotoustych/ Cyrillow/ Máxymow/ Táráziow/ Methodiow/ Ignátiow/ Dámáscenow/ Studitow: [...]. SmotApol 198.
Iesli o Złotoustym ták nápisano: Złotoustego niech drugi Złotousty wymáluie/ my ćień opowiemy. BaranNot 42.
To záś w przezornym umyśle Iaśnie Wielmożnego Kásztelaná naszego/ była iedna Magni nominis umbra Cięń ieden znikáiący/ ktory dáręmno znikomośćią swoią oczy ludzkie mami/ práktykował to y sam na sobie/ y innym tę Regułę żyćia y obyczáiow dostoynych z Chryzostomęm Złotoustym podawał. PawłowCnot B4v.
Já mu nádtym Doktorskim iego z nieba biretem, utaionym przedtym y poniżonym przy wysokim rozumie, á iuż y świętemi, y świetnemi promieniámi wydánym, y rozlicznie uKoronowanym, to iáko Złotoustemu memu JANOWI, złotem zapisuię lemma: Suppressum, caeli retegunt, tectumq[ue] coronant. GzowKor L2v.
Sam Pan Chrystus przez sen mu się prezentuiąc kazał mieć Mszę tę Swiętą; ktorą on to z Liturgii S. Iakuba Apostoła, to z S: Klemensa skompendiował; ztąd zowie się Liturhia Swiatoho Wasila Wełykoho: iest dłuższa od Liturgii S: Jana Złotoustego. ChmielAteny IV 46.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Patrz złotosłowny, *złotoustny.