ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO Data ostatniej modyfikacji: 09.02.2021
ZŁOTY przym.
Słowniki:
nie notują
Formy:
Znaczenia:
hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicji
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: złota baba: Przy gębie rzeki Obio iest ieden báłwan stáry iako Bábá trzymáiąc dwoie dzieci ná ręku iedno á drugie v nog ktory obywátele zowią złotą bábą. BotŁęczRel IV 133. W Obdorze tákże Sámoiedzkiey Prowincyi był Bałwan ZŁOTEY Baby, ktorey ná ofiarę bito Ielenie y futrá dawáno Sobole; ciepła to była Baba, bo złota y w sobolách drogich! ChmielAteny II 430. ▲ czerwony złoty:
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń:
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: złoty baran: Druga przyczyná [powstania nazwy herbu Junosza Baran], że był w Kościele Iunony Ten obrzędem Pogáńskiem, złoty Báran rzniony. PotPocz 96. ▲ złota wolność »swoboda szlachecka wynikająca z przywilejów, które osiągnęły szczyt w prawie sprzeciwiania się niekorzystnym uchwałom sejmu«: Dawał przykłady dawne ze puko Polacy tak czynili poty floruit złota wolność. PasPam 231v. ▲ góra złota (sz. zm.) »kopalnia złota«: Má ten Potentat złote gory w Mácedonii, w Węgrách ná gránicach Bulgaryi, srebrne gory w Grecyi. ChmielAteny II 489. BOGACTWA tego Monárchy niezmierne z relácyi Missionárzow y rożnych Peregrynántow. Iedni twierdzą, że má Mogol 1500. Millionow Intráty: Herbertus dowodzi, że liczy ná rok Prowentow dwá kroć sto piećdźiesiąt tysięcy Millionow Tálerow bitych. Má złote gory, kámienię drogie z Bengali. ChmielAteny II 590. gora kruszcowa; gora złota, śrebrna. T III 400. ▲ złota blacha (sz. zm.): Pozłocisty/ złocisty/ pozłacány. Inauratus. Auratus currus: auratum tectum [...] Aureolus, auro similis [...] Obauratus [...] Imbracteatus auro [...] Pozłocisty sporo/ ábo bláchą złotą pokryty. Contactus ab auro fuluo chlamydem [...] Auratilis puluisculus [...] Circumlitus auro. Kn 810. W Mieście tym iest [...] Meczet, albo Bożnicá Turecka [...] złotemi obita bláchami we wnątrz po scianách. ChmielAteny II 518. ▲ złota blacha: Czwarte pułki wiedzie Slęzakow y Sarmatow Sam Henryk: na przedzie Złota blacha puklerzem z przyłbice Gorgony Postalonych Rodelach patrzą na wsze strony. DrobOpow 70-71. ▲ złotej wełny baran: Kiedy przed Mácoszyną uciekáią zrzędą Brát z Siostrą [Fryksos i Helle] złotey wełny Báráná osiędą. PotPocz 95. ▲ bot. złoty trank »zapewne płesznik (Pulicaria) lub oman szlachtawa (Inula conyza)«: Zowią go iedni Sláchtáwą. drudzj [!] Chlástáwą/ ini Chlástáną/ niektorzy Pleśnikiem/ Czechowie/ y nami niektorzy Złotym Trankiem. SyrZiel 746. Szláchtáwá/ Chlástáwá/ Płésznik mniéyszy/ Chmiélik/ Złoty tránk. Conyza, Cunilago, [...] Conilago, Psyllium, [...] vulgò Pulicaria minor. Kn 1117. ▲ złote jabłko (sz. zm.): Bo Mars zawsze był dzielniejszy do każdej sprawy, Jowisz z drugimi bogi miał insze zabawy. A wżdy Jowisz co zbroił, stał się jabłkiem złotym, Spuścił się do Danae, jako jest wieść o tym. WychWieś 19. Od slepey iednák społecznicy rosprzężona/ złotym iabłkiem od Hypomenesa wprędkim biegu vwiedźiona/ nieostrożnie iákoś kresu chybiłá. WojszOr 141. Bogactwa Juno trzyma na onym popisie, Sławę Pallas, a złote jabłko przy Parysie: Rozmyśla, której go dać; przyszła Wenus nago: Upośledziwszy owe z wielką wzgardą, ma go. PotFrasz2Kuk II 247. P. Kto to był Parys, y iaki iego był sąd? O. Był Synem Pryama Krola Trojańskiego. Na weselu Tety y Pelei gdy się znaydowała Juno, Wenus, y Minerwa, Bogini niezgody, rzuciła w pośrzod nich iabłko złote, z tym napisem: Dla naypięknieyszey. FormZeb 145. Hypomenes, Atálanty nie zwiodłby iabłkiem złotym, Bu wiedźiáłá, że y iábłko, yonę miał mieć potym. NikAtal A2. ▲ złote jabłko (sz. zm.): I M. P. Generał Wielkopolski niosł iábłko złote, berło I. M. P. Hetman Litewski Polny, Koronę I M. Pan Woiewodá Krákowski. [...] [August II] Wdźiawszy perukę, y ná nię Koronę włożywszy Berło, y Iábłko złote máiąc, szedł z Ratusza ná Tron przed ktorym szli parámi Ich MM. PP. Ráycy, [...]. PamDiar 4 nlb. Po Kápelli Krolewskiey, trzech II. MM. Pánow Senatorow w Kopiniakách álbo Kápách kierowych, Insignia Regia nieszli ná poduszkách Złotogłowowych, Koronę I. M. Pan Grzybowski Kásztellan Inowrocłáwski w pośrodku, ná práwey stronie Sceptrum niosł I. M. P. Sienicki Kásztellan Cerski, á ná lewey stronie Iábłko złote niosł I. M. P. Stánisław Szczuká Referendarz Koronny. RelDep 2 nlb. INSIGNIA albo CLENODIA CESARZOW są sequentia. [...] 3tio. SCEPTRUM albo Berło Monarszyńskiey Godności znak, w Norymberdze aserwowane. 4to. ZŁOTE IABŁKO, Swiata Panowánie denotuiące. ChmielAteny1755 I 499.
Związki frazeologiczne: złote runo »w mitologii skóra czarodziejskiego baranka, której zdobycie wymagało niezwykłej odwagi i męstwa«: Niech się odwazny Iazon złotym popisuie Runem. PasPam 80v. Herbowna twoia Nawa więcey meruit swiatu Nizeli owa ktora Iazonowi złote z kolchydy przyniosła Rono. PasPam 205.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa: Srebrny/ złoty guz nié boli. KnAd 765.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorka: