Słownik XVII wieku

Znaczenia:

»ulec procesowi kiszenia, zakwasić się«: [...] vtrzeć w donicy nowey/ zániecháć áż zákiśnie/ y skwáśnieie: Potym toż to ziąć zwierzchu co zákiśnieie y ná ránę przyłożyć żeby się otworzyłá. SyrZiel 852. Weźmi Poźiomek ile chcesz; włoż do garká, náley wody, osol, zámieszay, niech zákiśnie y przepal, chceszli mieć lepszą, przepal ią drugi raz, przydawszy poźiomek. PromMed 197. Názbieray samego kwiátu iego, osmykuiąc go gdy dobrze dostánie, á gdy go omale, może całkiem pośiekáć, nákłádź do beczki, náley wody, osol dobrze, iák zákiśnie przepalay, zá káżdym rázem gdy nábijasz, włoż kilká szczypek smolnych, áby oleiek gęsty do flászy nie przylegał. PromMed 217. [...] wezmi Rodzenkow wielkich, álbo Fig, warz ie, przebiy prze śito, zmieszay wszystko do kupy, przyley octu winnego mocnego ile potrzebá, miodowniku utártego, [...] postaw w ćieple przez kilká dni áby zákisło, potym schoway, y daway potrosze do potraw. [...] doday Imbieru, Cynámonu, Pieprzu, Gwozdźikow, skorek Cytrynowych y Pomaráńczowych suchych, miodu odsmáżonego według potrzeby, umieszay, postaw ná ćieple, żeby zakisło, y schoway dla używánia do potraw. PromMed 249. Weś ktoregokolwiek nasienia z pomienionych [...] wsyp do naczynia iákiego, náley wodą, niech ták moknie y zákiśnie w ćieple przez tydzień [...]. CompMed 651. Zakisać ćiasto. F. zakisam, zakisnę. säuren, einen Teig zum gähren bringen. fermenter, détremper la pâte avec un peu de levain ou de leveure. T III 2836. Wpadać tu muszę w niektore okoliczności. Jeżeli zboże za długo na kadzi pomoknie, zakiśnie, i piwa z niego nie mogą być trwałe: postrzegłszy to więc, woda się czym prędzey wypuści, i świeża naleie, ta przez godzin dwie zakiśnienie wyciągnie. KlukRośl 282. WEźmi lubo Kminu Polnego, lubo Hányżu, [...] przetłucz z gruba, námocz niech mokuie[!] tydźien y daley áby zákisło, [...]. VadeMed 276.

ZAKISŁY
im. przym. czyn.

Formy: lp M. m zakisły; lm M. nmos zakisłe

Znaczenia:

»zakiszony, zakwaszony«: Między jarzynami, te, które są strączaste, iako to: groch turecki, bob, soczewica, grochy etc: maią nad to kleykości, i dla tego nie służą krwistym osobom, tak iak mączne potrawy, nie dobrze zakisłe. KurFSzymańSPrzep 210. Mączne potrawy, nie dobrze zakisłe, i iarzyny, rownie melancholikom nie służą. [...] Temperamentu melancholicznego, pokarmem ma być chleb, dobrze zakisły i upieczony, mięsiwa iak nayprostsze, z zwierząt, trawą tylko i ziołami żyiących; osobliwiey zaś, zaleca się drob młody, za grunt ich posiłku, a warzywa ogrodowe, będą mu służyć za przyprawę. KurFSzymańSPrzep 223. Między potrawami z roślin, chleb dobrze zakisły i upieczony, będzie gruntem flegmatykow posiłku. KurFSzymańSPrzep 229.

[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Patrz zakwaszony.