W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 24.03.2019
PUŚCIĆ czas. dk
Słowniki:
nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1600-1616
Formy: bezok. puścić; ~ cz. prze. lp m 1. os. puściłem; 3. os. puścił; lm mos 1. os. puściliśmy; 3. os. puścili; ~ cz. zaprze. lp m 1. os. puściłem był; n 3. os. było puściło; ~ cz. przy. pr. lp 1. os. puszczę; lm 1. os. puściemy; ~ tr. rozk. lm 2. os. puśćcie; ~ tr. przyp. lp m 3. os. puściłby; ~ tr. przyp. prze. lp m 1. os. puściłbym był; ~ im. uprz. puściwszy; ~ nieos. cz. prze. puszczono
Znaczenia:
1. »pozwolić odejść, oddalić się; wypuścić z rąk, zwolnić«:
Rekcja: kogo co
Nasz pierwszy Towarzysz Drozdowski [...] począł tonąc konia pusciwszy. PasPam 112. Był mi potym rad od obiadu Niepuscił dyszkurował pił za zdrowie P. Woiewody. PasPam 172. Tak ci ledwie Skoro iuz tez mało rzec mogły y z bity z ziębły Puscilic go. PasPam 177v. Choc bys się na nas porywał to cię niepuscięmy dzis [...] ale iutro poiedziesz. PasPam 220v. Woła na nas dla Boga iuz mię pusccie bo mię rozerwiecie. PasPam 59v. Widziałęm ze nikogo zywcem niepuszczono. PasPam 90.
Związki frazeologiczne: puścić żal mimo się:
2. »zrzec się czego na stałe a. czasowo; zapisać, wydzierżawić«:
Rekcja: co
Puscił im Rodzić moy Kamięn tamem ich osadził na pierwsze Gospodarstwo. PasPam 226v. Drugą Część kupiłęm u Panow konsukcessorow y pusciłem te obiedwie częsci Corce zony moiey Iadwidze [...] Pusciłęm im to złaski nie biorąc od nich z tego nic. PasPam 235v.
Związki frazeologiczne: puścić w arendę, przez arendę: ◆ w posesyją puścić »wydzierżawić«: Kiedy wracać albo w dalszą Posessyią maiętność puscic nie miło otym słuchać. PasPam 285.
3. »pozwolić wejść, wpuścić«:
Rekcja: kogo
Stanelismy tedy w ich Obozie Rozdano kwatery tak iako w iakim miescie Litwysmy tam iuz niepuscili, ktorzy zanami przyszli. PasPam 113v. Ey MSCi Panie kaz nas WSC. Puscic do Sieni, bo sam pomarzniemy. PasPam 143v. Chcieli niebozęta przed Polakami ucieć do Nieba alec ich tam niepuszczono zaraz S. Piotr przywarł fortki. PasPam 60v.
4. »wysłać w jakimś kierunku, wypuścić«:
Rekcja: co
Po wzięciu kamięnca puscili Tatarowie zagony głęboko alec im się nie poszczęsciło z łaski Bozey. PasPam 236. Nocą tedy wzięli [Szwedzi] zbulwarku okręt kupiecki [...] Znapalili [zapalili] go puscili miedzy okręty olęnderskie od ktorego zaraz ieden się okręt zapalił. PasPam 69.
Związki frazeologiczne: głosy puścić: ◆ puścić tuman »rozgłosić nieprawdziwą, przesadzoną wieść«: Takieli Rebellizant ktory przy Turkach stawa dla tego że by gu [go] Luteranskie Prowincyie Supplementowały Piniądzmi puscił ten Tuman między nich że Turcy eo fine Woynę ponieśli że by Relligią Rzymską zniszczyć a Luteranską na to Mieysce postanowic. PasPam 277.
5.przen. »pęknąć, rozerwać się«: Tnie mie z Tyłu w łeb [...] trochę w iednym mieyscu Axamit puscił. PasPam 88v-89.
6. »o zamarzniętej powierzchni wody: roztopić się«:
Rekcja: co
Odcieni lod Siekierami co było morze ieszcze z brzega niepusciło. PasPam 61v.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń:
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: puścić kogoś wolno (sz. zm.): Y tak z nich piechotę uczyniono y wolno do krola puszczono. PasPam 200. [...] Krol dobywszy Warszawy radził z Senatorami co miał czynic z temi Szwedami ktorzy się mu poddali czy ich zostawic przy słowie y puscic wolno czy też zatrzymac do czasu pod uczciwą strażą? HistBun 41. ▲ wolnym kogoś puścić: [Szpieg wysłany przez kardynała] gdy w szkocyią wiechał uchwycony y za Szpiega miany gdy się mienił Francuskim slachcicem na peregrynacyią wyprawionym gdy mu nie wierzono y wszytkie rzeczy do naymnieyszey przetrząsniono, siodło nawet splondrowano a listow zadnych nie naleziono procz Paszportow podroznych wolnym go puszczono [...]. HistŚwież 110-111.
Związki frazeologiczne: strach komuś w oczy puścić »przestraszyć kogoś«: [...] pod zasłoną wprawienia w rezę rządu domowego, uczyniwszy, co się z kim zda i strach wszystkim dopiero w oczy puściwszy, extremae servitutis iugum na karki nasze snadniej było włożyć. AktaPozn I/1 338. ◆ puścić żalowi wodze »nie powstrzymywać swojego smutku«: A Gracyan y namniey niemysląc o drodze Pusci wsciekłe Gniewowi y zalowi wodze [...]. PotWoj 17. ◆ mimo się puścić żal »wybaczyć«: Ktoz nieprzyzna Io KMSCi o koło dobra Pospolitego Pieczołowania? widząc iak niewymowny mimo się pusciwszy zal [...] Seym piąty po rozerwanych czterech Stanom Rzpty składa. PasPam 216. ◆ strach komuś w serce puścić »przestraszyć kogoś«: Idziesz ná smierć? toć Sáncty ták strászny y mężny? Zeć strách w serce y w oczy puścił niedołężny? CorMorszACyd 179. ◆ puścić przed sobą strach: [Dowódcy szwedzkich wojsk] chcąc przed Sobą puscic strach niiaki List Sadowskiego slą do Oycow taki: Ze Duklas z nięmi idzie w tę tu Stronę Maiąc z Armatą Woysko zgromadzone [...]. OblJasGór 172. ◆ puścić na azard życie »ryzykować życie«: Puscił na azard dla Oyczyzny zycie swoię nieiaki Skrzetuski y przebrawszy się po chłopsku pobrał listy od Wodzow do Krola. HistBun 12v.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autor: SPas