Data ostatniej modyfikacji: 26.02.2016
LAWIROWAĆ czas. ndk
Warianty fonetyczne: LAWIROWAĆ, *LABIROWAĆ, *LEWIROWAĆ
Słowniki:
SXVI (labirować), T (lawirować), L (lawirować, labirować; XVIII), SWil (lawirować, labirować), SW (lawirować, labirować), SJP (lawirować) notują
SStp, Kn nie notują
Formy: bezok. lawirować; ~ cz. ter. lp 2. os. lawirujesz; 3. os. lawiruje // labiruje; lm 3. os. lawirują; ~ tr. przyp. lp m 3. os. labirowałby; ~ im. wsp. lawirując
Etymologia: <niem. lavieren>
Znaczenia:
1. »żeglować, zwłaszcza w taki sposób, że statek często zmienia kurs«: [Szyper] Jeszczeby labirował i po głębi pływał, Ale żaglów i masztów wszytkich popozbywał [...]. ArKochOrlCz II 99. Szyper wątpi i już w niem nadzieja ustaje, A strach roście, już się w moc wszytek wiatrom daje I między gniewliwemi tam i sam wodami Labiruje i bieży nizkiemi żaglami. ArKochOrlCz III 72. Wszytko mi się zda, że nie z poślubioną W tę drogę z nami lawirujesz żoną. BorzNaw 179. A ja z mym rytmem, którym zbierał w trwodze Po rozmaitej lawirując drodze, Tobie się kłaniam, k Tobie maszty chylę, Przyjmże je mile! BorzNaw 31. Owe tez dwa nasze [okręty] cofnęły się nazad wport apotym lawiruią czekaiąc że tamte nad idą. PasPam 68v. Przypadną [okręty] Srogięm impetem dadzą ognia do Siebie zobuch Stron [...] od rzucą się zaraz od Siebie naymniey nadziesięć Staian y poczęli lawirowac et interim [a tymczasem] Armatę nabiiać. PasPam 68v. Lawiruię 1) laviren [...] abatre, boulinger, chicaner le vent, louvoïer, bordéger [...]. T III 721.
Przenośnie: W teyże iey Łodźi w ktorey świeckie pływa morze, W tym ćiele, láwirowáć każą [duszy] po ieźiorze. PotPocz 89.
2.przen. »chodzić krętymi drogami«: Tymi czasy wydrzeć, ukrzywdzić, gromadnie najechać, objeść i na raz strawić szlachcica, z prawa i z tego, co się oczom podoba, wyzuć, od komina do komina lawirować, ubogi dom obramować, porządek i obyczaje [otaksować] jest pańskiej rozrywki i dywersyi modna nad zamiar manijera. MałpaCzłow 193. Pójdźmyż za dalszymi trochę latami, aż owo onegdajsze dziecko [...] wakacyje sobie ustawicznie wymyśla, zdrowi[a] i butów defektami, ukradkami i dalekimi od szkoły manowcami narabia i lawiruje, koszt rodzicielski marnuje i zawodzi. MałpaCzłow 214.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
LEWIRUJĄCY, LAWIRUJĄCY
im. przym. czyn.
Formy: lp M. m lawirujący // lewirujący; lm M. nmos lawirujące; C. lawirującym
Znaczenia:
»taki, który żegluje«: Nie z taką rádośćią lawiruiący po szerokim i burzliwym Oceanie okręt do bespiecznego przystępuie portu [...] z iáką rádośćią i weselem wielka tá Rzeczyp; Nawa, za sterem I.K.M. [...] do brzegu zawiia. PisMów II 121. Flotille ná Wiśle lawiruiące pod Chorągwiami, z 15. galerow złożone, in applausu Festynu tego ordynowane hucznym [...] z armat bićiem [...] odgłos czyniły podczas obiadu [...]. GazPol 1.
Przenośnie: BONAE AVES [...] Tákie są JASTRZĄB, álbo RAROS, KOGUT pieiący, SOKOŁ, DZIĘCIOŁ ná południe álbo ná pułnoc lewiruiący, WRONY álbo GAWRONY z lewego boku nádlatuiący. ChmielAteny I 521.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
LAWIRUJĄCY
w funkcji rzeczownika
Formy:
Znaczenia:
»ten, kto żegluje«: Pospolita Lawirującym pomorzu alternata. MikSil 133.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorka: RB