W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 11.06.2018
BAŁAMUT rzecz. m
Warianty fonetyczne: BAŁAMUT, *BAŁAMONT, *BAŁAMUNT
Słowniki:
SXVI, Kn, T, L (XVIII), SWil, SW, SJP notują
SStp nie notują
Formy: lp M. bałamut; D. bałamuta; N. bałamutem; W. bałamucie // bałamuncie; ~ lm M. uż. osob. bałamutowie // bałamuci // bałamonci; B. uż. nosob. bałamuty; N. bałamuty // bałamutami
Etymologia: <rus. bałamut>
Znaczenia:
»ten, kto wprowadza w błąd, krętacz, oszust; człowiek niepoważny«: Ani oglądaycie się ná to by namniey/ co niektorzy báłámutowie báłámucą o roku przestępnym. SykstCiepl 151. Ty spiewasz Skowronku czy mi sie tak widzi Skowro[nek]: A spi spi bałamuncie a ze mnie nie szydzi. KodKon 123. Błaznie z-wiekszą bedzie Twoią zgubą gdy Syna takiegosz miec bedziesz Iakos sąm iest domator bałamut y munka Ignorant y wroliey swey wszytek utopiony. OpalKSat 88v. Pisząc to/ obá y ia y ty mym zdániem iestesmy Báłámonci/ ty żeniąc się/ rozumiesz żeś się z Zony doskonale ucieszył/ á ia pisząc spodziewam się/ że nie ucieszysz. ZłoteJarzmo A3v. Te tylko są rozności głupstwa, że jeden błazen – cały człowiek złożony ze czterech liter, drugi bałamut prawy z jawnym głowy postrzałem, trzeci są z mądra głupi. OpalŁCoś 304-305. Osman [...] Wieszczkow, wrożkow, Kuglarzow, Z Czarami y z Gusły Mataczemi nakoło osnuł się Powrusły Ktorym iako Aniołom tak wierzy uprzeymie [...] Nigdy nie miał Apollo tyla w Delphie sławy Co ci ubałamuta zaswoie oszusty Chociasz daleko mędrsze głowy są kapusty. PotWoj 75. Aleś ty wielki w tey mierze báłámut/ że się wdałeś w dyskurs o tym czego sam [...] nie wiadomy. GorzWol 92. Bałamut, jaseur, baveur. KulUszDyk 4. Bałamut. Fasler [...] Possenreisser. badin; conteur de fornettes; babillard, goguenard. T III 20. Owi nieumieią uszu swych záżyć [...] ktorzy rádzi słucháią chwał swoich [...]. Tácy wnet tráfią ná pochlebce/ ktorzy ich do hárdości przywiodą/ á potym zepchną/ iako z gory iákiey. Przestrzegł nas Izáiasz Prorok/ ábysmy się tymi báłámutami nie báwili. BirkNiedz 184. Francuzi [...] Diabłu się dają, I Bogu łają, gdy przysięgają. Bałamutami, choć już starcami. SarbNabDesBar I 442.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: bałamut baba: Delira mulier. BAYKA bayarka głupia bałamut baba. DanKolaDyk II, 447.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorzy: DL, WM