W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 15.01.2012
*UJĄĆ czas. dk
Słowniki:
nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1620
Formy: cz. prze. lp ż 3. os. ujęła; lm mos 3. os. ujęli; ~ tr. przyp. lp m 3. os. -by ujął
Znaczenia:
1. »zmniejszyć coś«: Iego probitas [poczciwość] że by niebyła od nas bydz zawdzięczona Chyba że by nąm Bog uiął zdrowia. PasPam 152v. Niebyło w tym Roku zadnego albo małoco z zyta pozytku [...] Pan Bog y ludzie duzo chleba Oyczyznie uięli z czego nastąpiła potym drogość zboz wielka. PasPam 178v.
2. »złapać«
Związki frazeologiczne: ująć kogoś za nos »kierować, rządzić kim, pozbawić kogo własnej woli, decyzji«: Iuz y krola uięto zanos kiedy pozwolił z kancellaryiey Uniwersały na Seymiki przed Seymowe do woiewodzt[w] proponendo novam Electionem Stante vita. PasPam 188v.
Przenośnie: Dzien na to szczęscie był cichy ciepły y bez mrozu iuz była trochę rezolucyia poczęła następować ale zas potym zima tego [tęgo] uięła. PasPam 62.
3. »zjednać, pozyskać«: Tu Piechoty zaraz 600 za Marszałkięm stoi muszkiety im wrękach drzą [...] Skoczyli Biskupi, Skoczyli Senatorowie ledwie uięnto. PasPam 243v.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń:
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: strach kogoś ujął: Bromę w Herbie twym, ciebie: zbroyne widząc w Bromie, Stánąłem wielkim cudem zádumány, bo mię Y strach uiął, przyznam się, z kąd ták nagła Woyná? Miecz w ręku, w ktorych dotąd, krowa byłá doyna? PotPocz 123. ▲ żal kogoś ujął (sz. zm.): Ten [pustelnik] kiedy go na oney nadiachała drodze Panna z Angelską twarzą, y widział ze srodze Pobladła y z troski y z trudu zemdlała Zal go uiął widząc co nędznica cierpiała [...]. ArKochOrl 13. [Bradamanta] skoro o Rugierze zrazu usłyszała Na twarzy się wesołą byc pokazowała Ale skoro [Pinabel] przypomniał ze w okowy wzięty Viąłzal y smętek wielki niepoięty [...]. ArKochOrl 19.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
UJĘTY
im. przym. bier.
Formy:
Znaczenia:
»zjednany, pozyskany«: Starosta Bratyanski Działynski uięty pollicitationibus [obietnicami] Lubomierskiego Ierzego Marszałka y Hetmana przysłał Ordynans swoiey Chorągwi. PasPam 101.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń:
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ujęty strachem: A jako Etna tak olbrzyma dusi, Że z lekka w górę rzygać musi, Tak ja, ujęty strachem i baczeniem, Niewytrzymanym jęczę pod milczeniem. MorszAUtwKuk 238.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autor: SPas