W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 28.06.2018
KRTAŃ rzecz. ż albo m
Warianty fonetyczne: KRZTAŃ, KRTĄŃ, KRTOŃ, KRZTĄN, KRZTOŃ, KRTAŃ
Słowniki:
SStp (krtań, grtań), SXVI (krztań, krtań, krtan, krztan, krstań), Kn, T, L (krtań, krtąń), SWil, SW (krtań, krtąń, krtoń, krztań, krtycze, krztoń, hyrtań, hurtuń, grdyca, grdyka, grdycze), SJP notują
Formy: lp M. krtąn // krtań; D. krtani; krtania; krtaniej; C. krtaniu; krtaniowi; B. krtań; N. krtaniem; Ms. krztoni; krtaniu; lm B. krtanie
Znaczenia:
hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicjichcieli [...] głowę [...] uciąć [...] ale iak tym razem zraziła Hussaria [...] że szyia z głową na krztoni zostały, Rel B 6. Krżtan Gula LodDict 97/1. Krztań zostrzały głádki czyni [rzepa]. SyrZiel 1042. Tákże y gospodarze potráwą bydłu żadnemu nie dawáli, bowiem swą ostrością [ostrzyca] bárzo szkodzi/ wárgi/ gęby y ięzyki/ gárdłá y krztanie siecze y skrwáwia: [...]. SyrZiel 1308. Krztaniu zostrzáłemu. SyrZiel 136. Krztań w gárle/ przez ktorą dech idzie wychędaża zostrzáły. Głos głádki czyni/ sok tego ziela [serdecznika] piiąc. SyrZiel 136. Piersiom chorym záziębionym. Tákże płucom y krztaniowi grubemi wilgotnościámi/ flágmistymi kliiowátymi zátkánym. Wziąć korzenia Benediktowego dwá łoty [...]. SyrZiel 269. Zostrzáłość krztaniá, ábo piszczałki/ przez ktorą dech pusczamy/ głádką y wolną czyni/wárząc korzenie iego [pięciornika] w miodzie/ á potym ochłodzić ciągnionym Cukrem/ á chárkánie ábo gárgáryzm sobie często czynić co naciepłey. SyrZiel 299. Spadł mu łep z krtaniem przeciętem nie żywy [...]. TasKochGoff 24. [...] wten czás właśnie gdy Argillánowi Chciał odpowiedzieć/ vciął mu krtań z mową, TasKochGoff 244. Alarkowi [...] krtáń przecięła srodze/ Razem pokármu y głosu dwie drodze. TasKochGoff 535. Bywa też [kaszel] iako y wyższe choroby z páry krwie Miesięczney grubey y gryżącey do krtąniá/ czeluści/ płuc/ y inszych wnętrzności pierśnych podniesioney. CiachPrzyp 20 nlb.. Czopék w gárdlé iako niéktorzy zowią/ v. Krtani błonká. Kn 105. Gardziel/ vide Gárdło I. Item Krtań. Kn 186. Krtań/ gárdziel/ rurá do płuc oddéchowa/ głosowa. Aspera arteria [...] Trachea. [...] Canalis animae [...] Canalicula et fistula per quam spiritus reciprocatur [...] Spiritalis fistula [...] Arteria, orum. neutr. plur. singularium à singulari arterium [...] Facitque asperiora arteria clamor. Larynx etiam à quibusdam sed proprié. [...] est pars superior asperae arteria tribus constans cartilaginibus circularibus, praecipium vocis instrumentum [...] Vitales vias, et respiramina, et vias vocis [...]. Kn 321. Rurá w-gárdlé/ v. Krtąń. Kn 955. Hortan: krztąn. JaśDict 56. Krszyná v. Odrobiná. Truputis. Krtań/ gardziel/ rurá do płuc oddechowa/ głosowa/ Aspera arteria, trachea, canalis animae SzyrDict 132. Gurgulio Krztan SłowPolŁac 69. To zbroia: to ich Puklerz, lecz y nate Kugle Iusz naszy sposob mieli: przytrzymawszy cugle Zamierzycsię: askoro Poganin odstrachu Zmylił raz powtornego nie uszedł Zamachu. Albo naKrzyzach, albo na grzywie, ukonia Ze łbem nadstawionego, razem pozbył krztonia. PotWoj 170. Temu Krztąn Szablą, temu głowę Kosą Vtną, tu z krwawych Krew zmieszana z rosą. Płynie przes oboz, a zádęn nie czuie Iak po Krwi od Snu do Smierci zegluie. OblJasGór K. 177. A tak potężnie nazad go odbiie, Ze mu asz ręka odbita zá szyie Poszła z rapiręm, zatym zárazrazem, Nim się poprawił, ciął go wkrztąn żelázęm; Wtym podle ognia, co się iescze palił Ztego się cięcia Bohatyr obalił. OblJasGór K. 42. Weźmiy gębę y uszy Jelenie/ álbo Wołowe/ y krztąn/ obwarż/ ochędoż/ a pokray w szatki/ CzerComp 36. Pyszciaszek krolikowy; załamana brodka; Dołek w niej na poł palca; ostra starczy kłodka Z brudnej i chudej szyje, gdzie wszystkie kawałki, Wszytkie przez krztan puszczone policzysz michałki. PotFraszBrück II 392. Kiedy wrázieł w krztąn Smoku, po tuleią drzewce, Y nie dał mu być Zerem Chrystusowey Dziewce. PotPocz 147a. Aleć na łapikufla - jeden puchar mało Do kałdyna przez wilczy gardziel nie przestało [...] i cale Na jeden ząb mu nie padł, krtonia czy piwnika Nie odwilżył. KorczWiz 97. Chrzęstka [...] znayduie się pospolicie w nozdrzách [...] w uszách [...] w powiekách y w krtąniu KirchFac 115. Gárdziel [...] leży pod krtąniem [...] ma swoy początek od gardłá. KirchFac 17. Serce [...] Płucá z krtąniem [...] y Pleurá [...] którá pokrywá żebrá. KirchFac 2. Zyły krtoniowe obchodzą do płucow [...] y do krtąnia. KirchFac 34. Krtąn przez ktory áeryá się wciągá y oddech wychodzi, iest składany z rożnych chrzęstek. KirchFac 43-44. [...] przykrywą rozpádlinę, áby w połykániu pokármow y nápoiu, nic nie wpádło w krtąń, która wewnątrz bárdzo czuiącá iest. KirchFac 45. Część krtąniá co leży nad gárdziele[m] [...] iest błonistá. KirchFac 45. W czwártym: Części na oddech służące [...] iáko są płucá [...] z krtąniem. KirchFac 7. Krtań, f. die Luft=Röhre. le siflet, la trachée artére; l'apre-artére; conduit de la voix. T III 653.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: krtani obrączki chręstowate: Krtáni obrączki chręstowáte [...] Cartilagines circulares, et arteria Aspera, et per totum pulmonem. Kn 321. Krtani obrączki chręstowate [...] les cartilages sigmoïdes. T III 653. ▲ błonka krtani: Krtaniey błonká w uściu iey głosowi służąca/ krtani iédzeniu broniąca. Epiglottis, idis fe. [...] Operculum asperae arteriae [...] Operculum laryngis Epiglottida, vocat Vesalius [...] hedera folio simile esse docet, refutata ibidem [...] eos qui epiglottida linguam paruam seu gargareonem interpretantur [...] autem eidem laryngis fissura voci seruiens, quam epiglottis integit. Officium epiglottidis est, vocem moderari, potum pulmonibus partiri [...] tueri ne cibuis in pulmones descendat [...]. Kn 322. krtani błonka w uściu iey. der Zapfen im Halse. épiglotte, lüette qui couvre & ferme la conduit de la voix. § krtani błonka głosowi służy i iey w iedzeniu broni. T III 653. ▲ krtani dziurka głosowa: Krtaniey dziurká głosowá/ iáko w stroiu/ surmy/ sztortu [...] Laringis fissura: habes suprà proximè. Kn 322. Krtani dziurka głosowa. Athem-Löchline unter dem Zapfen. le conduit de la voix sous l'épiglotte. T III 563-564.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorka: MM