W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 15.02.2015
ZMIERZCHNĄĆ SIĘ czas. niewł. dk
Warianty fonetyczne: ZMIERZCHNĄĆ SIĘ, *ZMIERZKNĄĆ SIĘ
Słowniki:
SXVI (zmierzchnie się; korpus), Kn (zmierzchło się), T (zmierzchło siępod: zmierzcha się), L (zmierzchło się; XVII), SWil (zmierzchnąć siępod: zmierzchać się), SW (zmierzchnąć się), SJP (zmierzchnąć siępod: zmierzchać się) notują
SStp nie notują
Formy: bezok. zmierzchnąć się; ~ cz. prze. zmierzchło się // zmierzkło się; zmierzchnęło się // zmierzknęło się; ~ cz. zaprze. zmierzchło się było; ~ cz. przy. pr. zmierzchnie się
Znaczenia:
»o dniu: skończyć się«: Kiedy piękną Helenę Atryda pojmował, Atryda, który w Sparcie szerokiej panował, I już z nią był w łożnicy, ledwie się zmierzknęło, Dwanaście panien u drzwi zamknionych stanęło [...]. SzymSiel 170. Mierzcha się/ mrok páda. Noctescit [...] Contenebrat [...] prętko się zmierzchło. Kn 404. Zmierzchło się/ Contenebrauit [...] Pascunt quoad contenebrauit [...]. Kn 1437. Zmierzchło się/ Contenebrauit. Sutemo. SzyrDict 549. Poszedłęm do Gospody alem postaremu niewyiezdzał az się zmierzchło dobrze. PasPam 183v. Nie uiechałęm opuł mile począł się kurzyc snieg a potym się zmierzchło. PasPam 221. [...] Wielkanoc iest właśnie czás utrátnych, co się ná iutro nie oglądáią, czás zakonnikow niektorych, u ktorych, iák się zmierzchnie, ták też i w spiżárni mierzcha, nie mász nic [...]. MłodzKaz III, 517-518. [...] po Obiedzie tym szło Xięstwo do Pokoiu Electorowey gdzie asz do Wieczora conwersowali iuz kiedy się duzo zmierzkło zaczeły się ognie na kture dano Echo z Dział [...]. SobTDzien 11v. Ci źli ludzie, skoro się zmierzchło, pozapierali dom, jam to słyszał z krzaków, zbliżyłem się w tym chcąc jako dziurą pojźreć do izby, co by się to tam działo, że tak prędko zapierają. KsJaz 38. [...] że sie tedy iescze dobrze było nie zmierzchło, tedym siedział we żłobie za browarem, czekaiąc, aż sie dobrze przymierzchnie y ludzie uspokoią [...]. AktaMusz 58. A ja skoro by zmierzchło, umyśliłem kryjomo przed Eperiaszym wyjechać do domu; i już jak się zmierzchło, konie moje podprowadzone pod dwór były i rzeczy zabrane. MatDiar I, 261. Zmierzcha się, v. m. F. zmierzchnie. es wird Abend. il fait nuit; il s'en va faire nuit. § nie iedźmy, zmierzchnęło się, zmierzchło się. T III 3013. Kárpokrátiánowie [...] biesiady iákieś nieforemne odpráwowáli skoro się dobrze zmierzkło/ świece pogasiwszy/ czinili w kupie oney białychgłow y mężczyzny co chcieli. BirkNiedz 600.
Przenośnie: Rok i sześć niedziel wczora, jako mię w okowy [...] Śliczne oko wprawiło, któremu ni bronić Mogłem się, ni przed jego promieńmi się schronić, A nie bardzom też i chciał, bo mi się tak zdało, Że bez niego w wieczną śmierć zmierzchnąć mi się miało. MorszAUtwKuk 324.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Patrz *mierzchać, *mierzchać się, *mierzchnąć, *zmierzchać, zmierzchać się, *zmierzchnąć.
Autorka: RB