W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 31.01.2020
CZAUSZ rzecz. m
Warianty fonetyczne: CZAUSZ, CZAUS, *CAUSZ
Słowniki:
SXVI (czausz), T (czausz) notują
SStp (?), Kn (?), L (?), SWil (?), SW (?), SJP (?) nie notują
Formy: lp M. czausz // czaus; D. czausa; C. czausowi; B. czausza // czausa; N. causzem; ~ lm M. czausze // czause; czauszowie; czausy; D. czauszów
Etymologia: <tur. čavuš 'urzędnik posyłany z rozporządzeniem, goniec; oficer niższego stopnia'>
Znaczenia:
»turecki sługa dworski lub miejski; goniec, poseł«: Widziałem czausza jednego, który miał syna w szaraju cesarskim. SaadiOtwSGul 24. Czausz/ [...] Nunc Tsausii aulici vel cubicularij Turcae esse dicuntur. ex quo numero nuntij vel Legati minores, aut veredarij deliguntur. vide. Goniéc. Kn 97. Przed nim Cárscy Cáusze/ y Márszalcy przedni/ Z tych ieden laską srebrną: trzcinianą pośledni Czynią rum po gwardyách. TwarSLeg 45. Záczym y my z pod Kotar iáko się poruszem/ Kulikowski z Tambolu powroci z Causzem. TwarSLeg 57. Czaus także Wezyrow rękę wprzod cáłuie/ Potym mu szczęśliwego przyiazdu winszuie Páná swego imieniem. TwarSLeg 58. Wielki przed nim Sekretarz Klawą grozi złotą/ Więc Goniec Podchocimski/ więc y z Kándyotą Platemberg: y z obu stron dáni zá przystawy Czausze/ z lewey Achmet/ á Mustáfá z prawey. TwarSLeg 67. Potym Czausza przypuszczono ktory tylko listy oddał. OpalKListy 426. Toć czynili Bassowie, Wezyrowie, Czauszowie. AndPiekBoh 14. Kazano zatym Czausowi ná to czekáć y zátrzymáć się. MerkPol 227. Cesarz Turecki Czausá náznáczył do Krolá Fráncuskiego z tákowym Poselstwem. MerkPol 47. Krol Fráncuski Pan iego/ zásadzáiąc się ná negocyácyey Czausá do niego posłánego/ kázał mu tám przyiácháć. MerkPol 67. Iusz wOboz wiezdzac maią Posłowie gdy z czoła Sto Czauszow ich potyka. PotWoj 166. Wzaiemnie, Czausz Turecki człowiek dobrey sławy Dla ztwierdzenia, tychze Pact: idzie do Warszawy. PotWoj 191. Przymowię się do Punktu o woynie Tureckiey [...] mamy klarigacyą przez Czausa i list. PisMów II 134. Czausz. ein Türckischer Hof-Bedienter. Chiaoux, un oficier de la cour Ottomanne. T III 179.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
CZAUSZ, CZAUS
Znaczenia:
nazwa własna »imię psa lub konia«: Czaus Czarny podzary. ArchRadziw 1638 282, 4. Chart Czausz Masłowaty przez się. ArchRadziw 1638 415, 3. Czaus gniady Turecki gwiazdeczka wczele ArchRadziw 1638 767, 1.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]

*CZAUSY ndm.
Znaczenia:
nazwa własna »wieś na Ukrainie«: Dołhoruki od Mohiłowá ná Czausy ruszył się z woyskiem. MerkPol 55.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorka: KS