W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 21.02.2019
HOŁD rzecz. m
Warianty fonetyczne: HOŁD, HÓŁD, *CHOŁD
Słowniki:
SStp (hołd, ołd), SXVI (hołd, ołd, hółd), Kn (hółd), T (hołd), L (hołd, hold), SWil (hołd), SW (hołd, hold), SJP (hołd) notują
Formy: lp M. hołd // hółd; D. hołdu; B. hołd // chołd // hółd; N. chołdem; lm D. hołdów; B. hołdy
Etymologia: <czes. hold; niem. Huld>
Znaczenia:
1. »uroczyste przyrzeczenie podporządkowania się, uległości składane zwycięskiemu lub potężniejszemu władcy przez podbitego lub słabszego, połączone zwykle z podjęciem zobowiązań do świadczenia określonych powinności«: Krol Polski pierwszy zbił pod Páńskie znáki/ Czechy/ Sásy/ Ruś/ Moráwce/ Prusáki/ Duńczyki/ á hołd w luby im niewoli Kazał dáć krzcząc się/ Bogu w Troycy kwoli. JurkPieś Dv. Támby twárdą niewolą/ tám łupieże stroić/ Robiąc iák bestyámi/ tám złą srogość roić. Tychci Turczyn iák chárty żártkie ma ná smyczy: Wprzod twą włość Czarze dáiąc/ dziś im záś chołd liczy. Ktoż to winien? Swawola: przyść wam nie da k sobie. JurkWan C3v. Hółd/ Stipendium [...] Pacem petentibus stipendium imponere [...] Vectigal: et stipendiarium vectigal: Pensitatio stipendij [...]. Kn 225. W ten czas wywyzszyło się Krolestwo Nabogdonozorowe, y serce iego wyniosło się, y posłał do wszystkich ktorzy mięszkali w Cyliciey y Damasku y Libanie etc. Ktorzy wszyscy iednomyślnie sprzeczyli, y odesłali ich czczych (to iest Bez podárkow ábo hołdow po ktore beli wypráwieni) y beze cci odrzucili. DembWyw 102-103. Scythowie z Aegyptu się wrociwszy Asią uskromioną pod hołdy podbili. DembWyw 65. Hołd/ Stipendium [...] Stewr. DasHünDict Xx ijv. Hołd. Stipendium, tributum vectigal. Dokłe/ donis. SzyrDict 82. 1mo Żeby Xięstwo Brandeburskie z Chołdem swoim iuz nie do Polski ale do Szwedzkiey nalezało Korony Żeby Żadnych danin Polakom odtąd nie dawali ale żeby sobie był wolnym w Prusiech Xiążęciem [..]. HistBun 36v. Iakoż Brandeburczyk z iedney strony od Czarneckiego, a z drugiey od Gąsiewskiego Hetmana Litewskiego cięzko szarpany, na Traktaty zezwolił, lubo z Szkodą naszą, bo się wyzuł z Iurysdykcyi Dworskiey, także co przed tym dawał hołdu 60 Tysięcy, iuz odtąd dawać przestał. HistBun 48. Na ostatek Za czasu Machabeyczykow od ludu Zydowskiego o Sukkurs proszeni byli, y przez to Ziemię obiecaną do hołdu y roczney daniny pociągneli. IntrHist 40. Oddawał potym ten Gotard hołd Stefanowi Batoremu Krolowi Polskiemu w roku 1579 [...]. NiesKor II 747. Hołd, ein Tribüt. BierSłowa 30. [...] przyjeły całe Prusy Chrzest S. Roku 1164. i poprzysięgli hołd Monarchom Polskim [...]. ŁubHist 22. R. 1477. Prusowie znowu myśleli wybić się z potencyi Polskiey, ale R. 1479 upokorzyli się, i złożyli hółd Królowi i Rzeczyp: w Piotrkowie. ŁubHist 58. Hołd. 1) Lehus-Pflicht, Huldigung [...] 1) hommage m. le vassellage; soumission du vassal; foi que le vassal rend à son Seigneur [...]. T III 452.
Przenośnie: Powiedźcie czásy, kto wami kieruie? Z kąd regularność swoich biegow macie? Kto prawodawca wasz, kto wam panuie? Komu posłuszny hołd co Rok dáwacie? DrużZbiór 304.
2. »cześć, poważanie, szacunek; uwielbienie«: Bóg dał świat ludziom i nakazał święto Stwórca, hołd sobie, dzień od prac wyjęty, Dzień, ludzkiej myśli z Bogiem wierne pęto, Dzień Bogu święty i dzień z światłem wzięty. LubSTobPol 68. Hołd [...] 2) Pflicht-Schuld [...] 2) hommage, m. respect. T III 452.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autor: WM