ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO Data ostatniej modyfikacji: 27.04.2012
HOŁYSZ rzecz. m
Słowniki:
SStp (hołysz; indeks), L (hołysz; XVIII), SWil (hołysz), SW (hołysz, hołys), SJP (hołysz) notują
SXVI, Kn, T nie notują
Formy: lp M. hołysz; D. hołysza; B. uż. żyw. hołysza; N. hołyszem; ~ lm M. hołysze; D. hołyszów; B. uż. nosob. hołysze
Etymologia: <rus. hołýsz>
Znaczenia:
»biedak«: On [wezyr], przeczuwszy co było, zapomni się z strachu, że padszy na kolana, pieczęć z szyje zdymie i jako wyrok Boży wolą carską przymie - skąd, jakoby na ledzie stojąc niebezpiecznym, hołyszem i manzułem już zostanie wiecznym. TwarSLegK 198. Straszny sąd, [gdzie] Bóg żywy Straszny dekret pisze Na śmiertelne hołysze; Straszny, lecz sprawiedliwy, Jako dawno słyszem: Wolno nie być hołyszem. PotNabKuk I 517. Dla hołyszówże, którzy nie mają czym tu żyć, Rzeczpospolita wojnę powinna przedłużyć. PotFrasz1Kuk II 180. Tak co dalej, to lepiej, gdy mu szczęście zdarza, Aż on z hołysza kramarz, aż kupiec z kramarza. PotFrasz1Kuk II 220. Rzadki cug bez kaleki i dom bez hołysza, Ani chorągiew bywa bez kpa towarzysza; Ale gdzie jeden hołysz najduje się we stu Domów, wszytko przepiwszy - wziąć go do arestu. PotMorKuk III 221. [Thyrren] Krzyknie na swoich; hey ò towarzysze Tak mię postawcie; jak do szturmu kuszę Abym mogł strzelac Massylskie hołysze. LucChrośPhar 94. Getuli od nich legli jak hołysze Y Numidowie tym się kształtem zmażą [...]. MayChrośSup 38. Murkus do Bruta uciekł za popisem, Lecz gdy Brutowi zrażono zawody; Niewolnikiem się uczynił nayliszem; Więc go Barbula kupił dla wygody, I zrozumiawszy że nie był hołyszem, Nad swoim zaraz przełożył go dworem [...]. ChrośKon 190. Y ten ostátek, co nąm niewzięli Pogánie. Xięża, y Niemcy, álbo osiędą Mieszczánie, A Synowie, w márne się rozsuwszy hołysze, Będą orać Tátárom, gdzie ná Iánczárysze. PotPocz 16. Jużeś sam sobie uczynił nádgrodę Hołyszaś pokrył przez bliźniego szkodę. DrużZbiór 542. [Wdowa szukająca męża] Ma jednak uważać, by z najgodniejszych familii, hołyszów i czuhających [!] na waszą fortunę, nie na jej afekt, nie brała, gdyż z takowych ichmościów źle się zazwyczaj kompensuje wdowom. RadziwHDiar 199.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorka: RB