W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 16.06.2020
GRAN Irzecz m, *GRANUMrzecz n
Słowniki:
SXVI, L (bez def., XVIII), SWil, SW, SJP notują
SStp, Kn, T nie notują
Formy: lp M. m gran; B. n granum; ~ lm D. m albo n granów; B. n grana
Etymologia: <łac. granum>
Znaczenia:
»różnie definiowana miara wagi, potocznie określana jako ciężar jednego ziarna jęczmienia lub pieprzu«: Iesli odchodzi ále nie wszytká [woda]/ y pierwszego y drugiego dniá tym się trwożyć nie trzebá/ ále iey pomágáć Krysterámi/ Pigułeczkámi z Aloe/ de Hieracum Agarico, przydawszy granum iedno ábo dwoie Eláteryey [...]. PetrJWod 37-38. Záczym Grzywná Złotá: liczy Káratow 224 Sexcentlow: 896, Gránow: 3584. SolGeom III 134. Miedź na powietrzu karatów 65 i granum 1, w wodzie karatów 50 i granów 2. SolArchB 70. GRAIN signifie Le plus petit des poids, (dont on se sert pour peser.) Mica, ae, f. Lucr. GRAN es. naymnieysza waga w ważeniu. (Il en faut trois ponr faire une obole). Trzy esy álbo grana trzeba ná iednę babkę álbo szeląg [...]. DanKolaDyk II, 96.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Patrz grano.
Autor: WM



W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 03.01.2013
*GRAN II rzecz. m
Słowniki:
SWil, SW notują
SStp, SXVI, Kn, T, L, SJP nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1638
Formy: lp D. granu; ~ lm D. gran; B. uż. nosob. grany
Znaczenia:
»wyraźna, ostro zarysowana linia zetknięcia się dwóch ścian, ostra krawędź, kant«: Działko NOCTVA, na Ośm gran lane w roku 1600 [...]. ArchRadziw 1638 80, 2. Sztuka we trzy grany z Gamainem y strzema almadyni [...] wazy czyr zlo 32 [...]. ArchRadziw 1638 146, 4. A takim sposobem wszelkie przerznięcia Wałow płaskość area nazwaną wyrachowane bydz maią, począwszy od Czworogranu, by y do dwudziesto czwartego granu regularnych fortec. NarArch 67.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Patrz grań, granie.
Autor: WM