ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO Data ostatniej modyfikacji: 28.06.2018
GWOLI przyim.
Warianty fonetyczne: GWOLI, KWOLI, GWOLEJ
Słowniki:
SStp (gwoli), SXVI (gwoli, kwoli), Kn (gwoli), T (gwoli, ku woli), L (gwoli, kwoli, g woli, k woli, ku woli; XVI-XVIII), SWil (gwoli, g'woli, k'woli, ku woli), SW (gwoli, kwoli), SJP (gwoli) notują
Formy: gwoli // kwoli // gwolej
Znaczenia:
1. »dla kogoś, na czyjąś rzecz, zgodnie z czyjąś wolą«: [Podkomorzy] nazad prętko kazał bywać, ale już na swoich ludziach, a moie w kroszynie zostawić roskazał [...] musiałem Czeladz rozprawić i potrzebną i dobrą kwoli Panu przy iednym tylko Pacholiku zostawszy [...]. MasDiar 133v. [...] na koniec Człowiekowi pospolitemu oprocz Bojarzyna niewolno i sobie g woli robic w Domu to, czym by się miał upic [...]. MasDiar 67. Ktorych [Cyklopów] naprzod misterstwo było okazáne/ Prze dwa sławne kierysy twárdo vstalone. Ktore oni ná roskaz Vulkanow: á k woli/ THETYDZIE y WENERZE byli vrobili. RoźOff C4. Miłował ią [Bradamantę] tak barzo Rugier ze własnego Serca tak niemiłował y zdrowia swoiego Od czasu y dnia tego w ktory obnazona Z szyszaka iemu gwoli została raniona [...]. ArKochOrl 36v. Gdyż człowiek nie sam sobie gwoli żyć ma/ ále naprzod gwoli naywyzszego Bogá/ ktorego rąk iest naczyniem/ potym k woli Oyczyźnie swey/ á nákoniec/ y k woli bliźniemu swemu/ w iednákowych pracách z nim postánowionemu. GostSpos B4. [O Matce Boskiej] Z tey, y dla tey wszytko pismo nápisáne, kwoli iey świát wszytek zbudowány, y tá łáski Bożey iest pełná [...]. BirkOboz 4. O Moskwę iák sie stáráli Iezuici áby onę z Kościołem kátolickim złączyć/ y iáko iusz byli kwoli národowi onemu/ y brody/ y włosy pozápuszczáli [...] dádzą o tym świádectwo ci/ co w Moskwie byli [...]. SzemGrat 33. Ieżelim gwoli Oycu krew twą ná sztych dáłá, Gwoli tobie serdeczną krew utoczę z ciáłá [...]. CorMorszACyd 190. Gdyby mię, rzekł Krol, był sromocił, tobym mu wam gwoli odpuścił; ále że Bogá bluźnieniem rozgniewał, przepuścić mu nie mogę. GdacPan 106. Komuż kwoli [stroją się mężatki] czy Męzom? Nie wiem/ sámi osądźcie; ále to wiem/ że druga májąc Mężá swego w pomietlech/ bryżuje się kwoli inszym Chłopom. GdacPrzyd 46.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa: Nie sobie gwoli kucharz potráwy zápráwuie. RysProv 55.
a) »na czyjąś cześć«: Krol Polski pierwszy zbił pod Páńskie znáki/ Czechy/ Sásy/ Ruś/ Moráwce/ Prusáki/ Duńczyki/ á hołd w luby im niewoli Kazał dáć krzcząc się/ Bogu w Troycy kwoli. JurkPieś Dv. Káżdy z drogiey duszy/ Do oney to budki/ Bieży wziąwszy dudki. Chcący widzieć Páná/ Oddáie Báraná: Ná kozłowym rogu Krzyczy gwoli Bogu. ŻabSymf C3b.
2. »z jakiegoś powodu«: Nie mogłem się rozszerzyć, chociem długo myślał, W kołom śrzodkam badurał, lada jakom kryślał, Bom też nie był pozytyw i tym sie to zstało; Przetoż gwoli tamtemu ten sie przypis dało. FraszNow 213. Amintas nadstawiał ucha, I widząc, że zła otucha, Phillis Daphnisa smakuje Daphnis Phillidę miłuje, Poszedł w gęstwę nieprzebytą I tam skargę swoję skrytą Już umrzeć będąc gotowym, Wyrył na dębie surowym: Kwoli okrutnej Phillidzie, Amintas już z świata idzie. NaborWierWir I 333-334. [...] senes radzi odmieniają obyczaie y morosi bywaią, gwoli czemu y iam affectował tego Woiewodztwa Poznanskiego abym zadney wobyczaiach odmianie nie podlegał. OpalKListy 453. O ogniu, gdy w serce się wkradniesz, Ciałem i duszą potajemnie władniesz, Tobie gwoli na spinecie I na cichym grawam flecie, Ty mnie daj z twych przyjemności Iskierkę jednę miłości. ZimSRoks 55. Stawamy die 27 Junii pod samem miastem, gwolej przeprawéj na Styrze rzece - w dzień wtorkowy. WierzbKon 80. Summa proventus annui [...] fl. 2000. Z ktorey wytrąciwszy na dozorcę, ktory tam gwoli sądom chłopskim i dla dozoru tam i grobli być musi, fl. 200 [...] zostaje rzetelnej intraty wsi przerzeczonych fl. 1500. OpisKról 101. Okręt go [Dauleta] czeka co kwoli imprezie, Krola-Perskiego, do krwawey Bellony, Rozne wharcownym rynsztunki zelezie [...] Monarsze swemu nalezące wiezie. PotSyl 37. Nie jeden kwoli głupie rzeczonemu słowu Błaznem zrazu zostawszy, wieczne pośmiewisko I do śmierci onego słowka wziął przezwisko. PotFraszBrück II 369. [...] niedalekiego żałuję sąsiada, Słysząc, że mu się żona z pachołkiem przekrada. [...] śmierdzi cały dom, Kwoli jednej wszetecznej niewiasty niewstydom. PotMorKuk III 177. Narod żydowski gwoli swoim chłostom Ku Panu Bogu w pokorze się zwinie. ChrośAm E5.
3. »w jakimś celu«: Owa iáko srodze Pastwiłá się [nad Jezusem] száráńcza/ vtrapieniu kwoli Mowić nie lza/ y cięszkie serce nie pozwoli. RożAPam 43. Skromność v nich [zwierząt] wielka/ iedzą tyle ile potrzebá/ to co im náturá nágotowáłá/ nic kwoli roskoszy sobie nie gotuią [...]. BirkNiedz 42. Było plus minus Czterdziescie tysięcy zaciągowego ludu, a licznei czeladzi gwoli apparencyi większei, pod osobliwemi znaczkami i chorągwiami pod titułem uoluntariuszow tilie więcei. VorLetSkarb 57. Pogrzeb odprawiwszy regali pompa, na odpoczynek i gwoli łowom iachac raczył Je[go] kro[lewska] mosc do Niepołomic mil trzi za krakow. VorLetSkarb 60. Na babożenia. W wielkim dla ciebie dzisia chodzę żalu, Żeś jajca zaprzedał kwoli szpitalu I dasz jej mięsa, kiedy się przepości, A baba tobie żyłowate kości. ZbierDrużWir I 98. Serdeczny tylko palec dwa pierścionki nosi. Gwoli prezerwatywom: bawoli i łosi. KorczWiz 92. [...] Krol cum Senatus consilio radzić musi gwoli obmyślenia sposobu uzpokoienia Rzptey y doyścia Seymow. KonSRoz 79.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
GWOLI
w funkcji przysłówka
Formy:
Znaczenia:
»zgodnie z czyjąś wolą«
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: gwoli komuś być, gwoli komuś czynić (sz. zm.) »postępować zgodnie z czyjąś wolą; postępować zgodnie z czyjąś wolą«: Gwoli być komu/ Dare se alicui [...] Tradere se totum alicui Mácie m po woli [...]. Kn 220. gwoli bydź komu. einem zu willen leben. avoir de la complaisance pour qu; vivre au gré de qu. T III 441. Dogadza[m] komu/ gwoli czynię/ Gratificor alicui, respondeo, satisfacio, commodo, morigeror [...]. SzyrDict 48. Czinie kwoli Complaceo SłowPolŁac 8. ▲ gwoli komuś uczynić »postąpić zgodnie z czyjąś wolą«: Gwoli tobie uczinię Vide/ Usłucham cię. ManTobPhr 35.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa: Kto chcé drugich mieć powoli/ ma iem też sam czynić g-woli. KnAd 371.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
GWOLI
w funkcji predykatywnej
Formy:
Znaczenia:
»sprawia przyjemność«
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa: Ręká gdzié boli/ oko gdzié gwoli. KnAd 238. ● Cudze niészczęście podczás gwoli. KnAd 109. ● I gwoli i boli. KnAd 280.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorka: RB