Data ostatniej modyfikacji: 08.03.2019
DOBIJAĆ czas. ndk
Słowniki:
SStp, SXVI, Kn, T, L (cytaty pod DOBIĆ), SWil, SW, SJP notują
Formy: bezok. dobijać; ~ cz. ter. lp 1. os. dobijam; 3. os. dobija; lm 3. os. dobijają; ~ cz. prze. lp m 3. os. dobijał; ~ tr. rozk. lm 2. os. dobijajcie
Znaczenia:
1. »zabijać kogoś lub coś bliskiego śmierci, zadawać śmiertelny cios rannemu, przyspieszać uderzeniem zgon«:
Rekcja: kogo czego; kogo co
[...] iuż nie dobijaycie/ Rácżey żywo poimaycie [...]. JurkScil Dv. Nayduią się tacy w świecie nowym synowie/ ktorzy taką cześć wyrządzaią rodzicom stárym: iż ich dobiiaią/ y iedzą: iako my insze mięso; a za vczciwość to poczytaią. PetrSEt 396. CorMorszACyd 189. STOLARZ Z DOKTORA Przedtem chorych dobijał, teraz trunny robi, Tak dwojakim rzemiesłem jeden cmentarz zdobi. MorszAUtwKuk 68. Dobijam ich schlage vollen Tod. DobrGram 313. Rzeźnik dobija Wołu/ Krowy. Der Fleischer schlägt vollends Ochsen todt. DobrGram 451. [...] Gdy dobiiał ostatki ludu Poganskiego sam Markward poimany został u Wieniawy Iana Długosza ktory dokazał był sławy [...]. DrobOpow 105. Trzebá umrzeć, nie tylko Chudzinom, ktorych powiedacie, frásunki gryzą, prácá przytępia, głod dobija, ále y wam Pánowie. GdacPan 114. Podniosłeś z czártem, z świátem, z ciałá swego wolą, Bunt ná Boga? nie dziwuy ze trzy groty kolą. Kole on Stephan grzeczny nadobna Zofia, Kole kochány Ierzy, nie kole dobiia. PotPocz 129. W dzień Bożego Wstąpienia o zachodzie słońca, w dzikich polach spotkałem się z niedźwiedziem bardzo wielkim, którego samotrzeć na koniach goniąc, bez strzelania spisami alias dzidami zabiliśmy; szczwacza mego Stawińskiego chcącego dobijać, gdy się świeżył, za nogę porwał i szkodliwie zeżwał. ZawiszaPam 75. Kilkadziesiąt tysięcy ná placu położył, Ziewaiących dobiiał, by ktory nie ożył [Dawid]. DrużZbiór 67. Obywatele támecżni w piasku ostre kryią oszczepy żelázne, lub haki, ná ktorych z iáskiń wyłażąc swoich, lgną [węże] y wnętrzności przerzynáią swoie, interim Ludzie ná to pilnuiący, po kątach ukryci wypadáią, dobiiáią. ChmielAteny I 502.
Przenośnie: Nie położyłci żadnego nieprzyiacielá iák żywo ná plácu, ále kuflem nie iednego przyiacielá pod stoł podbił. sume arma, sume vasa. i ztąd podobno Polski zwyczay urosł: trąmbić iák ná woynę do stołu. bo tám przyiáźni się dopiiáią, chciałem powiedzieć: dobiiáią, co sklenicá to oręże, co wilkom to strzelbá. sume arma, sume vasa. MłodzKaz IV, 578.
2. »zadawać ciosy, uderzać, bić«:
Rekcja: komu
Dobiiam/ ábo dobić komu/ vide. Wybić kogo. Kn 127.
3. »bijąc co wtłaczać, wbijać głębiej«: Mozdzierz w ten sposob się nábiia. Wymiar prochu proporcyonálny ciężarowi ná przykład bomby, sypie się w mozdzierz. I reszta mieysca dla prochu w mozdzierzu naznaczonego, ieżeli prożna zostaie? sianem się wypełnia. A potym darniem według wewnętzney [!] cyrkumferencyi mozdzierza, dobiia. BystrzInfArtyl P2.
4.przen. »powodować u kogoś zły stan psychiczny, np. uczucie strachu, zwątpienia, przygnębienia«:
Rekcja: kogo czym
Dosyć cierpię Elviro! niechciey mię tą wrzożką [!] Strászyć, y boiazliwą dobiiáć przegrożką; Chciáłabym gdyby można obu się uchronić. CorMorszACyd 189.
# Użycia metajęzykowe: # Doiadam czégo/ vide. Dobiiam. Kn 132 # Dobiiam, v. m. F. dobiię [...]. T III 228
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autor: WM