W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 22.01.2015
*ATLANT rzecz. m
Słowniki:
SW, SJP (w in. zn.) notują
SStp, SXVI, Kn, T, L, SWil nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1609
Formy: lp D. Atlanta // Atlantu; C. Atlantowi; N. Atlantem; ~ lm M. uż. osob. Atlantowie; D. atlantów; C. Atlantom; B. uż. nosob. atlanty; Ms. atlantami
Etymologia: <łac. Atlas, - ntis, z gr.>
Znaczenia:
1.mit. nazwa własna »tytan, olbrzym podtrzymujący na ramionach sklepienie niebieskie, Atlas«: Hesperidy były trzy Siostry, Synowice Atlanta ktory kędys Niebo na ramionach dzwiga. PotPrzyp 4v. Mężnym Atlantom Olimpu machinę, Przystoi dzwigać, garłem paięczynę. MikSil 265.
2.przen. »człowiek niezwykle silny, zwłaszcza silny duchowo; ktoś, na kim spoczywa odpowiedzialność za coś nadzwyczaj ważnego«: Te trąby echem swym podwyższą Jordanów; tedy trąby mając sekundantem, Woda w znikomej rzece staje się Atlantem. O, jako srogi ciężar, jako wielkie brzemię: I niebo, i sarmacką grzbietem dźwigał ziemię. PotFrasz4Kuk I 338. Ludzie znaczni, którzy na miejscu boskim dźwigają ten ciężar świata, co to są prawdziwymi Atlantami tego Jowisza najwyższego, jakoż sobie pofolgować nie mają i czasem wedle potrzeby nie popróżnować? LubSArtDąb XII, 842. Wielkich Domu tego nie regestruiąc Atlantow, dość przez się iasnym, nie przyswiecaiąc splendorom, dwoch tylko wspomnię. DanOstSwada II, 25.
3. nazwa geograficzna »łańcuch górski w pn.-zach. Afryce, Atlas«: Imperium Rzymskie (ktore w nawiętszey swey możnośći/ rozćiągáło się od Oceanu Hibernickiego/ áż zá Tigris rzekę/ y od Oceanu Atlántskiego/ áż do odnogi Perskiey/ y od Atlantu/ áż do pusczey Káledońskiey/ y przychodźiło do rzeku Albis/ y przechodźiło Dunay/ á to było zá Cesárzá Tráianá) poczęło się nákłániáć náprzod pod woynámi domowymi/ zá Gálby/ Otthoná/ Vittelliusá: ktorego czásu woyská/ co były ku obronie w Wielkiey Británniey/ poszły ad Terram firmam, á Olándia/ y bliskie niey kráie rebellizowáły: á prędko potym/ gdy gránice zostáły bez obrony/ Sármatowie przeszli Dunay/ Alánowie zás bramy Káspiyskie: Persowie nábyli śił y sławy: Gothowie przeszli Misią/ y Mácedonią/ á Fránkowie weszli do Gálliey. BotŁęczRel III 65. Wieść iednak niecierpliwa dosiągszy ramiony Wysokiego Athlantu/ a z dementy ony/ Cesarskiey wziąwszy pochop: miedzy gminem sieie/ Hołdu postąpionego łakome nadzieie. TwarSLeg 23.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Patrz ATLAS.
Autor: