ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO Data ostatniej modyfikacji: 07.08.2008
OGIEŃ rzecz. m
Słowniki:
nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1613
Formy: lp D. ognia; B. uż. żyw. ogień // ognia; N. ogniem; ~ lm B. uż. nosob. miecze
Znaczenia:
1. »to, co widać, gdy coś się pali«
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ogień artyficjalny: Inwencya prochu do strzelániá u Chinow naypierwszá od 1700. lát, y nayskuteczniey ognie artyficyálne reprezentowáć mogą ná Powietrzu. ŁubŚwiat 601. Teráźnieyszych Włochow Geniusz pięknie opisał nowy nátur ludzkich speculator Fredro Woiewoda Podolski, w Księdze swoiey Łacińskiey mądrze nápisaney: Vir Consilii: Iż na Woyne, do rożnych konsztow ználezienia, y zrobienia Machin, y ogniow artyficyalnych ostry dźiwnie máią dowcip. ChmielAteny II 702. ▲ mieczem i ogniem »wojną i pożogą«: Ten Iaszczurczy Narod Trzy częsci Oyczyzny naszey mieczem y ogniem z plądrował. PasPam 118. ▲ przez ognie i miecze: ▲ wydać ogień:
Związki frazeologiczne: bać się kogoś, czegoś jak ognia »bardzo się kogoś, czegoś bać, unikać kogoś, czegoś«: Iák ogniá się boi/ strzeżé/ chroni. Latini dicunt: Cane peius & angue [...] Vitat oliuum cautius sanguine viperino. Kn 231.
2. »strzał«
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: z armaty ognia dawać: Z miasta na salve jako przeciwko komisarzowi z armaty ognia dają. BorzNaw 149 marg.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń:
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: dać ognia: ▲ ogień świętego Antoniego: ▲ wolny ogień: [...] wtrzeciey pátelli rospuść w occie Gálbán/ y Ammoniák/ nád bárzo wolnym ogniem/ żeby namnieyszego przypalenia czuć nie było [...]. SyrZiel 259. [Perillus] vrobił wołu miedzianego z kárkiem záłamánym/ iż kogobykolwiek w tego wołu włożywszy ná wolnym ogniu męczono/ tedy wołánie iego y nárzekánie miáło reprezentowáć ryczenie wołowe. StarKaz 524. Nie kocham tedy? Ach, do samych kości Wolnym się ogniem spuszczam i topnieję. MorszAUtwKuk 185. ▲ wycinać ogień »krzesać ogień«: Wycinam, v. m. F. wytnę [...] **wycinać, krzesać ogień. Feuer aufschlagen. faire sortir des étincelles, du feu de [...]. T III 2663.
Związki frazeologiczne: jako ogień wpadać:
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa: Kto muruie/ buduie. Kto z drzewá kleci/ ogień w domu nieci. RysProv VII, 1. ● Ogięń buduié. KnAd 775.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorka: