ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO Data ostatniej modyfikacji: 15.06.2020
PASTUCHrzecz m, PASTUCHArzecz m albo ż
Słowniki:
nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1661
Formy: lp M. m pastuch; m albo ż pastucha; D. m pastucha; m albo ż pastuchy; C. m albo ż pastusze; B. m uż. żyw. pastucha; m albo ż uż. żyw. pastuchę; N. m pastuchem; m albo ż pastuchą; Ms. m albo ż pastusze; ~ lm M. m uż. osob. pastuszy; pastuchowie; m albo ż uż. nosob. pastuchy; B. m albo ż uż. nosob. pastuchy; N. m pastuchy; m albo ż pastuchami
Znaczenia:
1. »mężczyzna pasący zwierzęta«: O, Panie nad pany, Jakoś wyniosł pastuchy nad najwyższe stany! DialPańOkoń 259. Szczęśliwsze jednak nad wszytko pastuchy Sądzę, że naprzód Dzieciątko witają I do zbawienia powstali tak rano. MorszAUtwKuk 211. Pasł owce Parys (bo gdy się Hekubie Śniło, że świecę ku trojańskiej zgubie Urodzić miała, prosto od żywota Każe Parysa wyrzucić za wrota; Lecz trudno wieczne zahamować wrogi: I on nad zakaz macierzyński srogi Na górze Idzie, gdzieś między pastuchy Miał wychowanie i swoje pieluchy) [...]. PotFrasz4Kuk I 276. Jako szpetny był Ezop, Sokrates garbaty, A wżdy insze na świecie przeszli personaty: Ledwie byś go, pojźrawszy, przyjął za pastucha; Nie ciało, nie, uważać zawsze trzeba ducha.v PotFrasz1Kuk II 61. [...] jak prośniak głupiuchnym jesteś, będąc dzieckiem jak prosiątko maluchny, bo cię pohane mamki aż do dziesiąci lat z ręku swoich nie spuściły, w grube obyczaje wprawiły, dozór rodzicielski i postępująca z latami dyscyplina nie poprawiała, nauka i przykład starszych do dobrego nie sposobiły, szkoła utrzymać nie mogła, kompanija i współkowanie z pastuchami kraść nauczyło, zacne miejsce, polityczna zabawa, godna komitywa i konwersacyja ścierpieć zatem nie może. MałpaCzłow 212. TAMERLANES z Rozboyniká czyli pastucha stał się Latro Regnorum y Hanem, ktoty scissam Tartariam, w iedno znowu zebráł Corpus, Turecką uskromił Potencyę, Baiazetesa Sołtaná Tureckiego zwycięzył, w klátce żelázney po Azyi woził in Ludibrium, po nim ná konia wsiadał; spytany czymby był? Odpowiedźiał: An nescis quia ego non sum Homo, sed ira DEI. ChmielAteny II 450. Gniewała się matka moja, żem nie intentował w trybunale o to z plebanem procederu, a że roczki septembrowe naówczas sądziły się w Kownie, więc dogadzając rozkazowi matki mojej, pojechałem z tym pastuchem na roczki do Kowna. MatDiar 196. Tedy oni poszli precz, á odszedłszy mało daley, potkali pastuchę á on bydło pedzi, y spytał go Anioł, czyie by to było bydło? powiedział: iż tu z tego dwora bliskiego. ChesMinFilozof 71. Potym áby wszystkie wsie, do paszenia wszystkiego rodzaiu bydła, chowáli umyślnego Pástuchę, bo paszące dzieci, przy trzodach, wszelkich, wspołeczności nabywaią niecnot, ktorych w Kazaniach nayzarliwsi Kaznodzieie, wykorzenić niepotrafią (toc to paszenie bydła, nie iednego na stos ognia wprowadziło [...]). GarczAnat 110. Franciscus Carmaniola bedąc Pástuchą został Książęćiem Genuenskim. GdacPan Cii. y tą się zákrapiáiąc vszedł mil kilká/ y znowu ku dniowi zákopał się/ álić ráno owiec stádo wielkie náto przydźie mieysce/ pástuszy ze psámi szli [...] z drugimi o podal; tedy więzień głodny iágnię porwie/ skręći mu szyię/ źiemią y trawą nákryie/ á tym czásem gwizdnie pástuch/ owce się ku niemu rzucą/ y poydą w iną stronę. KalCuda 170. Pastuchowie máli/ W polu w ten cżás spáli/ Gdy Anyołowie w pułnocy/ Swiátłość z niebá tocży. ŻabSymf C3v.
2. »kobieta pasąca zwierzęta«: [...] kiedy Zatym Mandane zległa y Syna powiła, rozkazał Ociec jey zeby go Harpagus stracił, lecz ten dziecie Pastusze oddał, a Pastucha one wypielęgnowawszy, dała mu imie Cyrus. IntrHist 21. [...] jednak do lądu od fali Zywi przypędzeni naprzod od wilczycy a potym od pastuchy pewney wykarmieni byli. IntrHist 34.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorka: