W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 02.01.2020
AGITACJA rzecz. ż
Słowniki:
L (XVII-XVIII), SWil, SW, SJP notują
SStp, SXVI, Kn, T nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1661
Formy: lp M. agitacja; D. agitacji; agitacjej; B. agitacją; N. agitacją; Ms. agitacji; agitacjej; ~ lm M. agitacje; D. agitacyj
Etymologia: <łac. agitatio 'ruch'>
Znaczenia:
1. »energiczne poruszanie się, bycie w ruchu, ruchliwość«: Wszelkie ta agitatia [myślistwo] vśmierza choroby; czerstwym, y do wszelkiego Rycerstwa sposobnym czyni. HaurEk 82. Na pozbycie Kataru naypewnieysze lekarstwo dieta, agitatie, poty. PromMed 89. Napada też Paralisz [...] z zbytniey agitacyey, co się trafi w tańcach; kiedy rospaliwszy się dla ochłodzenia na wiatr wychodzą. CompMed 121. Dla uśmierzenia Kurczystych y Konwulsyi pełnych agitacyi serca [...] lekarstwa służą te. BeimJelMed 591. Przydaie się [ruptura] nayczęściey [...] z dźwigania, z upadku, z koczenia nagłego, z agitacyi wielkiey, etc. VadeMed 128.
Związki frazeologiczne: agitacja konna (sz. zm.) »zażywanie ruchu poprzez jazdę konną«: Agitacya konna lub wozkowa [...] wielu suchotnikom podziwienia godną zdrowia melioracyą uczyniła. BeimJelMed 191. Przy zażywaniu tych Pigułek konna agitacya koniecznie potrzebna przez godzinę iednę y drugą. BeimJelMed 619. ◆ agitacja wózkowa »zażywanie ruchu poprzez jazdę zaprzęgiem«: Agitacya konna lub wozkowa [...] wielu suchotnikom podziwienia godną zdrowia melioracyą uczyniła. BeimJelMed 191. ◆ agitacja na morzu »podróż morska«: WYsiedli w tych dniách po długiej y niebespieczney agitácyey ná morzu/ Posłowie Extráordynáriyni Holenderscy w Gwáskoniey. MerkPol 81. ◆ polowa agitacja »myślistwo, polowanie«: Po wczorajszej polowej agitacyjej król jm brał cum custodia lekarstwo w swoim szczupłym pokoiku. SarPam 36. ◆ agitacja zdrowia »pobudzenie, pokrzepienie sił fizycznych poprzez ruch«: Z dzieciństwa przyzwyczajonemu do pola [...] tego jesiennego już ostatniego pogodnego dla agitacji samego zdrowia zażyję miesiąca. SobJListy 478-479. ◆ bawić się agitacją »zażywać ruchu«: Rzecz pewna; Weś Pulpae Thamarindorum unc. 1. albo mniej, przydaj stali subtelno piłowanej scrup. 1. Sal. Tamarisei gr. 8. zmieszaj wraz, niech tego chory co dzień zażywa, a przytym po zażyciu, niech się bawi agitacją. CompMed 312. ◆ agitacją sobie zrobić »zażyć ruchu«: Z tego konfektu [...] trzy razy na dzień, na koniec noża raz albo dwa wziąwszy [...] dawać możesz, po ktorym niechay sobie dobrą agitacyą zrobi. BeimJelMed 164.
2.przen. »pobudzenie psychiczne, podniecenie, wzruszenie«: Naylepsza prezerwatywa w katarowych przypadkach spokoyne od wszelkich passyi y agitacyi utrzymanie się. BeimJelMed 109.
Związki frazeologiczne: święta agitacja »wzniosłe przeżycie duchowe«: Wstępuię na GORĘ THABOR dla świętey agitacyi. ChmielAteny II 577.
3. »działanie, poruszenie polityczne«: U Dworu Hiszpanskiego wszystko w znaczney zostaie agitacyi, Rady częste y konferencye ustawiczne. MerkHist 312.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorka: TS