W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 20.09.2018
ŁABĘĆ rzecz. m
Warianty fonetyczne: ŁABĘĆ, ŁABĘDŹ, ŁABĄDŹ
Słowniki:
SStp (łabęć), SXVI (łabęć, łabędź), Kn (łabęć), T (łabęć, łabędź), L (łabęć, łabędź), SWil (łabędź), SW (łabędź, łabęć, łabądź), SJP (łabędź) notują
Formy: lp M. łabęć // łabędź; D. łabędzia // łabęcia; C. łabędziow // łabęciowi; B. łabędzia // łabęcia; N. łabędziem // łabęciem; Ms. łabędziu; lm M. łabędzie // łabęcie // łabądzie; D. łabęci // łabędziów // łabędzi; B. łabęcie // łabędzie; N. łabęciami // łabędźmi // łabędziami // łabęćmi; Ms. łabęciach
Znaczenia:
1. »duży, wodny ptak o długiej szyi, białym (rzadziej szarym) upierzeniu, Cygnus«: Tym się też brzydzić będzie z ptástwá, y jeść ich nie będziecie/ bo są obrzydliwością: jáko Orłá/ y Gryfá/ y morskiego Orłá/ Y sępá/ y Kánie według rodzáju ich. Káżdego Kruká według rodzáju jego: Tákże strusá/ y sowy/ y wodnej kánie y Jástrzębá/ według rodzáju ich. Y Puhaczá/ y Norká/ y Lelká/ Y Lábęciá/ y Bąká/ y Bocianá. Y Czáple/ y soiki, według rodzáju jch/ y Dudká y Nietopyrzá. BG Kpł 11, 13-19. ŁAbęć/ Cygnus [...] Cycnus [...] Olor. Kn 342. Pytałem y oto czemu na Huzno zapraszają? [...] Powiedział ze ta Sztuka nay Smacznieysza iest w Łabędziu. PasPam 164. Całego Łabędzia, zapraszać, niżeli na same Huzno. PasPam 164. CYGNE, subst. m. Cycnus, i, m. Olor, oris, m. [...] ŁABĘC. [...] Ptak wodny wielki, bardzo biały procz młodości, szyie długiey y prostey. Pospolita omyłka iákoby łabęć miał spiewać przed śmiercią, iest okazyą że Poetow pospolicie zowią Łabędziami Gory Parnassowey zwłaszcza o ostatnich ich rymach y pismach mowiąc. DanKolaDyk 407.
2. »herb szlachecki z wyobrażeniem łabędzia; wyobrażenie łabędzia w herbie szlacheckim«: Epithapium Herbownemu Łabędz. PotPocz 173. Do Piiánice Herbu Łábędz. Łábęcia w Herbie nosisz, wodą Łábęć płynie, Wodę piia? czemusz ty, pytam: mokniesz w winie? PotPocz 174. Do Xiędzá Herbu Łábędz. Sam w Albie, Łabęć w Herbie, zacnego Kápłáná, Skoro zdiął Albę z siebie? áż czárna sutánná, Iużby z Herbowym, z wierzchu, y ze spodu Ptakiem, Záwsze białym, y záwsze trzebá być iedynákiem? Ieżeliś tylko komzą, ciáłem á nie duchem, Biáły? PotPocz 174. Do Flisa Herbu Łábędz. Czytałem u Wilekiego nie dawno Poety. Ze się gdzieś odmieniły, w Łábędziow okręty, Łábęciá w Herbie máiąc, że do tego czásu, Nie możesz weń przetworzyć, dziwna rzecz dubasu? Z Wisły nie schodząc, inszym: nie mowię, po trawty, A odmień swoie szkuty, w Łábęcie y Trákty. PotPocz 175.
# Użycia metajęzykowe: # Dziegieć gość kłykieć łábęć łokieć páznokieć połeć pypeć wiecheć [są r. męskiego]. WojnaInst 11
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
ŁABĘĆ
Znaczenia:
astr. nazwa własna »nazwa gwiazdozbioru«: Dziewiąta [konstelacja] Łabędź z gwiazd 20. BystrzInfAstron N1v. ...ná iáki czas ziawiły się [nowe gwiazdy] [...] Jáko to w roku 1600. w konstellacyi łábędzia. W roku 1604. w konstellacyi Węzownika. BystrzInfAstron N3v.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorzy: SPas, WG