W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 31.10.2017
CUDOWNY przym.
Słowniki:
L, SWil, SJP notują
SStp, SXVI (?), Kn (?), T (?), SW (?) nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1636
Formy: lp M. m cudowny; ż cudowna; D. m cudownego; ż cudownej; B. ż cudowną; n cudowne; Ms. n cudownym; lm M. nmos cudowne; D. cudownych
Znaczenia:
1. »będący wynikiem zjawiska nadzwyczajnego«: Owoż sam macie drzewo to cudowne/ Ach znać ie dobrze po samym poyźrzeniu/ Iako dorodne y iako smukowne. TwarSDaf 79. Cudowną to Bog dał Narodowi naszemu Victoryią. A naybardziey ztey okazyiey Cudowną ze się y bronić Zapomnieli [sc. Turcy]. PasPam 246. Rzekł [Eliasz] Jey [wdowie], aby chleb upiekła mu mały, Przepowiedaiąc że iey będą trwały, Mąka z oliwą, że ich nie ubędzie [...] wdowa z tey nowiny Cudowney rada, ktora choć z krainy Bałwochwalnikow, na ulgę sie sili Proroka, co mu żydzi odmowili. Tak ten ochotny postępek tey wdowy, Znaczył Poganow w przyszłey Chrystusowey Wierze, a opak żydostwo niewierne. FontNLeszczHist 329.
2. »sprawiający cuda«: W Kościele tamecznym O. O. Augustynianinow [...] nazwanym CAPOCAVANA iest Krucyfix Cudowny. ChmielAteny II 28.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: cudowny obraz »słynący cudami«: Po południu znowu byliśmy w kościele i wzięliśmy od księdza superiora tamecznego [Feliksa Mierczyńskiego] benedykcyje przy obrazie cudownym Matki Boskiej. ChrapDiar II 434. Przyiechalismy tedy do Olszowki Ipso Die Festi Beatissimae Mariae Virginis [w samo święto Najświętszej Marii Pany] zazywszy Nabozenstwa u oBrazu Cudownego N.Pany. PasPam 221v-222.
3. »zachwycający; zadziwiający«: Zeszło się ludzi kupa y na koniach poziezdzało na owo tak cudowne Spectaculum. PasPam 189. Są y insze [sc. ryby] cudowne bardzo. PasPam 65. Bywało ięno stanąc spokoynie a poiazdami nierobic to się rozmaitego napatrzył Stworzęnia, rozmaitey gadziny y zwierzow morskich, Cudownych ryb. PasPam 65v. Za pałacem fontanny misterne a prawie cudowne, wciąż wielkiego podworza, pierwsza we środku: atlas świat dźwigający, grota nad nim wielka. ZawiszaPam 93. W. Włádysław Bernárdyn wielki Dewot JEZUSA y MARYI, leży w Wárszawie cudowny u S. Anny. ChmielAteny II 416.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
CUDOWNA
w funkcji predykatywnej
Formy:
Znaczenia:
»jest zadziwiające«: Iesli cud wielki/ odmiáná własna/ gdy człowiek z pomocą Bożą/ z źiemie niebem się sstáie; á coż odmienić drugiego/ iuż to cudownieysza: ábowiem sercá cudze nie są w mocy nászey. BirkOboz 60. To cudowna że kiedy mi zbudowano Chłodnik przed Namiotem, zbrzezowego Chrostu zaraz w ten że dzień począł sobie robić gniazdo Trznadel u samych drzwi mego Namiotu. PasPam 87v. A co iest naycudownieyszá to, że dawni Egipcyanie umieli kopać y w gorach kanáły, gdzie wodę z Nilu sprowadzali w czasie roźlaniá y powodźi, zkąd potym spuszczáli kolumny, Obeliski, Statuy, ná tratwach wielkich do miary ciężaru, áby ie do dolnego sprowadzić Egyptu. RolJabłJADziej 62.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autor: SPas