W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 22.09.2012
SZAFIR rzecz. m
Warianty fonetyczne: SZAFIER, SZAFIR, SAFIR, SAFIER
Słowniki:
SStp ( zafir), Kn, T, L, SWil, SW, SJP notują
SXVI (?) nie notują
Formy: lp M. safir // szafir; D. szafiru; B. uż. nżyw. safir; N. szafirem; Ms. szafirze; ~ lm M. uż. nosob. szafiry // safiry; D. szafirów; B. uż. nosob. szafiry; N. safirami // safierami // szafierami // szafirami; Ms. safirach
Znaczenia:
1. »minerał, drogi kamień o błękitnej barwie«: Ten się dostał Gąsiewskiemu i Dunkowskiemu w zasługach murowych z szafirem z korony na dwa palce wielkim we 28 000 Złł-ch kamien ten u nas szacowano 4 000 Złł-ch a wMoskwie 10 000 Rubli [...]. MasDiar 126v. Y kámienie nájduią drogie rozmáite. Sápphiry/ Diámenty/ nád miárę ozdobne/ We wszem kształćie y w glancu Indyiskim podobne. RoźOff 120. A grunth muru miástá/ ozdobione były wszelkim kámieniem drogim. Pierwszy grunt był Jáspis: Wtory Száfir: Trzeci Chálcedon; Czwarty Szmárágd [...]. BG Ap 21, 19. A w drugim rzędzie/ Karbunkuł/ Safir/ y Jaspis. BG Jk 39,11. Aldzbant Szafirow 8 sztuk [...] Aldzbant Rubinow balasow sztuk 8. RewSkarb 110. Znajdziesz w tym kámieniu [rodzie zmarłego] [...] tak wiele drogich Bethsárow/ Karbumkułow/ Iácinthow/ Szafirow. WojszOr 231a. A o száfirze pisze Pierius, iż wielce iest pomocny temu/ kto go przy sobie nośi/ bo iest od sámych bogow/ iako pogánie mowią/ wynáleziony. StarKaz cz II,s. 88. Oddac ma [...] krzyzyk złoty z roznemi kamieniami dyiamentami rubinami y szafierami ktory kosztuie złotych trzysta. DekrŻmud 148b. Drogie Kámieńie [...] Są Kamyszki jásne: jáko: biały Diáment/ cźerwony Rubin/ modry Száfir. KomDobrOrb 29. Gzemsy wysoko swięcam promięniąmi, Sklep osadzono wewnatrz szafirámi, Wyzey w Safirach wydrozono tropy W ktore wprawiono ogniste piropy, Mieyscami perły zgęstemi się suły Wielki wydaiąc płomięn Karbunkuły. OblJasGór K.141v. Siedział [cesarz] na koniu gniadym, snadź hiszpańskim [...] Kapelusz francuski z zaponą i piórami białowymi i ceglastymi zapona - safiry z diamentami, szpada takaż. SobJListy 5527. Były trzy Bramy Iedna we srzodku gorzała ale ogien wydawała z Siebie własnie palonego Szafiru przyznac ze pieknie [...]. SobTDzien 11v. Jeżeli chcesz ziednáć pokoy, weś kámień ktory śię zowie Sáphyr, ten przychodźi od wschodu słońeá, do Indyey, á żółty iest lepszy, ktory pokoy spráwnie y zgodę [...] y w człowieku uskramia wewnętrzne cielesne upały. AlbSekr 264. Szafir od Łácinnikow Saphirus zwany, iest Kámień Niebieski máśći, álbo Ultramarynu niby Niebo gwiazdźiste imituiący, przeźroczysty. ChmielAteny1755 I 559.
Przenośnie: niebo[...]Powłokło-ć[...] trochę w kędzierzawy Obłok od słońca wolne swe szafiry. LubSTobPol 144.
a) »wyrób jubilerski imitujący naturalny kamień«: Miey i lakę piękną Wenecką dla rubinu [...] Transmarin dla szafiru [o wyrobie sztucznych kamieni]. SekrWyj 94.
# Użycia metajęzykowe: # [Substantiva nomina] [...] Sáfir Sákrament Sáláryum Sátysfákcya [...] WojnaInst 163
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorka: MW