W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 24.03.2019
AKSAMIT rzecz. m
Warianty fonetyczne: AKSAMIT, *JAKSAMIT, *AKSAMET
Słowniki:
notują
Formy: lp M. aksamit; D. aksamitu // jaksamitu; B. aksamet // aksamit; N. aksamitem // jaksamitem; Ms. aksamicie; W. aksamicie; lm M. aksamity; D. aksamitów; B. aksamity; N. aksamity; Ms. aksamitach
Etymologia: <śr. łac. examitum, z gr.>
Znaczenia:
»droga tkanina z krótko strzyżonym, miękkim, jedwabistym włosem; strój z tej tkaniny«: Pierwey oyczysty ubior boki nasze okrywał/ teraz iedwabiow/ aksamitow/ złotogłowow. etc. lada u kogo pełno. StarPopr 121. Xiąze na krzeslie axamitem karmazynowym obitym pod bald[a]kinem złotogłowowym siedział. VorLetSkarb 100-101. Mam tu [...] dobre iedwabnice, Czamlet, Jadamaszek/ Aksamet. PolPar 55. Płaszczow miał [pewien hardy polityk] sześć aksamitem futrowanych. GdacPrzyd 48. Biskup Krakowski Xiędza Stanisława Kaszkowicza Suknią swoią Axamitu Wisniowego Kwiatami wybiianego obdarował. KomonDziej 148v. [Bogacz z przypowieści o Łazarzu] sypał tysiącami na Purpury, na Axamity, na złotogłowy, na drogie y wyśmienite Materye nie żałował. DanOstSwada V, 20. Tu [w Genui] naywięcey koło aksamitu robią. ChmielAteny II 196.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: aksamit półtorunitny: Axamitu Farbistego Pułtorunitnego na mieyscu kupuią łokieć po złotych 3. GostSpos 107. ▲ aksamit trójnitny: Takiegoż [aksamitu] przedniego Troynitnego łokieć po złotych 4. GostSpos 107. ▲ aksamit w kostkę: Takiegoż Axamitu w kostkę/ wszczoteczkę na mieyscu kupuią łokieć po zło: 4. bez orta. GostSpos 107. ▲ aksamit w kosteczkę: Axamit [...] zielony gładki/ w kosteczkę [...] na mieyscu kupuią łokiec po złotych 3 groszy 15. GostSpos 108. ▲ aksamit w szczoteczkę: Axamit [...] w Szczoteczkę na mieyscu kupui/ łokieć po złotych 3. groszy 15. GostSpos 108. ▲ aksamit niepostrzygany: Ropilla iaxamithu nie postrziganego czarna. ArchRadziw 1638 66, 3. ▲ gładki aksamit: Gładkiego Axamitu karmazynu na mieyscu kupuią łokieć po złotych 4. GostSpos 107. Obom puszą sobole gładkie Axamity Obom zdobią dostoyne, czoła, czaple, kity. PotWoj 194. głádki á Ksámit;/ gładko (slisko) było chodzić. ErnHand 389. ▲ siatkowy aksamit: Płaszcz wielki na Siatkowym Aksamicie haftowany. SobTDzien 42v. ▲ aksamit szalony: Aksamit szalony. Plisch, Plisch-Sammet. peluche; tripe de velours. T III 4. ▲ aksamit wenecki: Tnie [Jasiński] mię Z tyłu w łeb tylko że Axamit Wenecki przedni był P. Bog zachował że nieprzeciąn tylko trochę w iednym mieyscu Axamit puscił. PasPam 88v-89. ▲ aksamit pulrefore: Axamitu Pulrefore/ kupuią na mieyscu łokieć po złotych 2. GostSpos 107. ▲ aksamit reforkat: Axamitu Reforcatu/ kupuią na mieyscu łokieć po złotych 2. groszy 15. GostSpos 107.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa: Ieden ze Iedwab mowią wKitayce wiec bywa Iako y wAksamicie a przecię ten drosszy Niz Kitayka tak y tu nierowny szacunek. OpalKSat 18v.
Przenośnie: Panowie Sobolni, kłaniaycie się Baranom, Axamicie, Karazyią szanuy [...] Baranie, postaremu się ty Sobolowi kłaniay. MłodzKaz IV, 237.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorzy: TS, WM