W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 19.03.2009
ALKIERMES rzecz. m
Warianty fonetyczne: ALKIERMES, ALKERMES, ALCHERMES
Słowniki:
L (alkiermes; XVII-XVIII), SWil (alkiermes), SW (alkiermes), SJP (alkiermes) notują
SStp, SXVI, Kn, T nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1676
Formy: lp M. alkiermes // alchermes // alkermes; D. alkermesu; B. uż. nżyw. alkiermes // alchermes; N. alkermesem // alkiermesem; ~ lm M. uż. nosob. alkiermesy; N. alkiermesami
Etymologia: <arab. al-qirmiz>
Znaczenia:
»lekarstwo (olejek, syrop, proszek) z owadów czerwców stosowane m. in. na wzmocnienie, w niedomaganiach serca; w lm: lecznicze olejki, balsamy«: Już za nic alkiermessy wonne są w tej chwili, Gdy imie Matki, serce struchlałe posili. KochOgrTur 73. Pulsy maczając już i orbetanem, Już alkiermesem i drogiem balsamem Nozdrze i inne członki smarowała [ciotka], Aby niebodze jaką pomoc dała. BorzNaw 153. Ty, ciotko, próżno serdecznemi Wódkami lejesz, darmo i wdzięcznemi Alkiermesami maścisz siestrzenice! BorzNaw 153. Álchermes z winem rozmąciwszy, przykładáć ku sercu, płátek Szkárłatny, tym nápuściwszy. CompMed 629. Day [choremu] Dryakwi, lubo Hyácinthu, lubo Alkermesu. PromMed 153. Kármázynowy konfekt/ Alkermes. Alkermes, Alchermes. Alkermes do potrzeb ludzkich z wielkim użytkiem zdrowia przychodzi/ ktory ták bywa czyniony [...]. SyrZiel 1344. Posilaiące rzeczy [...] máią być choremu dawane, iako Alkermes, Hyacint. VadeMed 236.
Przenośnie: Gdy Chryste z boku twego krew i woda kanie, Serc grzesznych alkiermessem przez Matkę się stanie. KochOgrTur 158.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorka: BR-K