W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 25.06.2026
Znaczenia: »osoba chora umysłowo; człowiek gwałtowny, niepanujący nad swoimi emocjami i zachowaniem«: O smętna záłobá ná oblubiencá y poślubioną iego. Trwogá ná wszytek lud. Ták smętnie lámentował y nárzekał Człowiek on/ we dnie y w nocy/ biegáiąc iáko szalęniec po mieśćie/ Acz niektorzy słysząc tákowo nárzekánie/ y nie vćieszone zwiástowánie náprzećiw miástu/ biczámi y rozgámi ostremi káráli y smágáli go/ on iednák tego przestáć niechćiał. BugenHist A3v.
Ná to duchow złych zbor sobie poddány Zbiera/ do swego Krolewskiego progu. Mniema ták sprosny głupiec opętány/ Ze to rzecz łátwia/ przećiwić się Bogu. Y niechce pomnieć szaleniec przezdźięki/ Iáki z gniewliwey piorun iego ręki. TasKochGoff 77.
„Jakoś dobry - rzekł zatem grabia Cyrkasowi - Pożycz swego szyszaka temu szaleńcowi, Iż mu muchy, co mu mózg we łbie pomieszały, Wypłoszę, że nie będzie potem tak zuchwały.” ArKochOrlCz I 258.
A widząc wielkie drzewa, z korzeńmi wyrwane, I siły u szaleńca niewypowiedziane, Uciekać chcą, jeno że nie wiedzą, gdzie, sami, Jako się trafia zdjętem nagłemi strachami. ArKochOrlCz II 231.
Skoczy do Brandymarta Dudon w tył śmiałego I z niem wespół w pół wziąwszy Orlanda głupiego, Pokłada swe golenie miedzy miąższe nogi, Aby na ziemię prędzej padł szaleniec srogi. Ten się miece, wydziera, ciska, pomsty chciwy; Tak więc w polu przy kupie łowców byk straszliwy, Gdy kły w uszach brytani jego utopili, Rycząc włóczy ich tam, sam, jakby z słomy byli. ArKochOrlCz III 196.
W mieśćie gorzey niż ná wodźie/ Miásto cel káżdey przygodźie. A támći przygody cżęstsze/ Gdźie szaleńce znaydźie gęstsze. A gdźież ich nawięcey bywa? W mieśćieć łotrostwo przebywa/ Wszelákie niecnoty broi/ A nikogo się nie boi. Bo w mieśćie iáko w rynsztoku/ Pełno złego rok od roku. DomByt A3v.
Tákże Absalon że go wykładáią (per antiphrasim to iest opácznie) Patris pax; vważáiąc iż AEtyhmon w opácznośći bydź nie może/ á chcąc wiedźieć/ coby to zá słowo beło: naprzod vważyć potrzebá/ iż ledwie kiedy miał świát podobnego iemu szaleńcá przećiwko własnemu Oycu/ bo iáwne są iego woyny przećiw Dawidowi: á potym że go on zábitego ták bárzo przećie żáłował/ áż mowił. DembWyw 21.
Pijánemu/ Szalonemu/ Zápálczywemu/ Wszytko się rowno źda. Wszytko się zda zaroẃno chłopu pijánemu, Marnemu szaleńcoẃi, y zapałczyẃemu. Raz w raz nádwątlona/ Slużbá życzliwa wdźięcznie przyięta. Niewinność vćiśniona/ Cżęsto się ẃ áffekt odẃażony frymarczy. ŻabFor B3.
Posag co go weźmiesz/ nie możesz rzec beśpiecznie żeby miał bydź twoy/ áni żoná żeby niepochybnie twoiá/ áni dźieci żeby nie omylnie twoie. A ná dowod tey prawdę/ proszę staw tákiego szaleńcá/ y błazná/ coby życzył sobie kupić dom táki/ ktoryby ledá kluczem/ ledá kto otworzył; wierzę że mi tákiego báłamutá nie stáwisz/ procz samego żonátego/ ktory tákiemu zámknieniu/ wszytko co iedno ma/ áż y sam śiebie powierza. ZłoteJarzmo 28.
Toż osiadszy chorego Władysława wieńcem, Radzą się, co by dalej czynić z tym szaleńcem. Już ustał, już sił nie ma, już opała boki. PotWoj1924 272.
Mało sprośnych policzków ręka nieprzyjazna Zadała Jezusowi: jeszcze z niego błazna, Jeszcze trefnisia czynią, gdy jako szaleńce W białej jakiejś po mieście wodzą go sukience. PotZacKuk I 574.
Zdzierają z niego szaty jako psi łakomi: Owę naprzód, którą go głupim oznajomi Herod, chcą tym rzymskiemu staroście pochlebić (Żałować raczej głupich należy, a nie bić, Czyli naśmiawszy się mu, z biczmi i z palcaty, Odarszy go do naga, przepuścić nań katy — Takiego stokroć głupszym i szaleńcem liczę, Niech go kleszcze katują, nie rózgi, nie bicze). PotZacKuk I 576.
Na sam glanc powierzchownej tylko patrząc skóry, Żonę bierzesz, szaleńcze? PotFrasz1Kuk II 97.
Wyrozumiey śię száleńcow y desperátow, bo z temi mieć spráwę rzecz iest pełna niebespieczeństwá. MazarInstr 73.
„Tym lepiej; jeżeli albowiem dacie ten wakans mądremu, książę Czartoryski, kanclerz litewski, znajdzie rozum na rozum i potrafi mądrego przeciągnąć na swoją stronę; szalonego zaś przerobić na swoją partią nie potrafi.” „Brawo, mospanie, licz waść pieniądze.” I takim sposobem Radziwiłł, w samej rzeczy szaleniec, otrzymał województwo. KitPam 102.
Szaleniec, g. szaleńca. eig. u. fig. ein Rasender. prop. et fig. un homme furieux, forcenné, insensé. T III 2233.
Wm Pan, ktory gotow iesteś każdego czasu pozwolić się zabić pierwszemu szaleńcowi, ktoryby o Wm Panu co mowił, czy nie iestżeś szalony? Co do ostatniego punktu, odpowie Astolf, wyznaię móy nierozum, ale nie co do pierwszego. Człowiek moiego urodzenia powinien się mieć do woyny, a rozum mnie też przeświadcza, iż za Oyczyznę y Krola życie powinienem łożyć. LepDębMag 34.
Strach serce moie przeszywa Sierżant dotąd nie przybywa SYLWIO. Niestetyż! oto Charont iuż nas przez Styx roziuszony Na dziurawey łodce swoiey w piekielne wiezie strony! KAPITAN. Co za szaleniec przeklęty! Coż pocznę losie zawzięty! MarianiBogusWMił 50.
Czterdziestu owych szaleńcow Dwie trzecie części Hiszpanow i Kortez sam rannemi w tey potyczce zostali. MarmKłokInk 89.
JOHN (do wchodzącego Pawła) Zawołay więcey ludzi na pomoc, i zwiąż mnie tego szaleńca. ZAMEO. Ani mi się na krok nie zbliżay, bo ciebie trupem położę. KotzPągMurz 85.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]