W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 19.09.2019
CHOLERYK rzecz. m
Warianty fonetyczne: CHOLERYK, KOLERYK, *HOLERYK
Słowniki:
SXVI, Kn, T, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP notują
SStp nie notują
Formy: lp M. koleryk // choleryk; D. holeryka; C. cholerykowi; B. koleryka; lm M. cholerycy; D. choleryków; C. cholerykom; Ms. cholerykach
Etymologia: <łac. cholericus '1. żółciowy, żółtaczkowy 2. chory na żółtaczkę'>
Znaczenia:
»człowiek, w którym żółć bierze przewagę nad innymi składnikami organicznymi i wywiera decydujący wpływ na jego strukturę fizyczną i psychiczną, powodując porywczość, wybuchowość, skłonność do gwałtownych uczuć i reakcji«: Względem complexiey, rożny ma być pokarm. Melankolikom służy pokarm miernociepły y wilgotny. Cholerykom ma być chłodzący y wilgotny, flegmatykom gorący á subtelny. PetrSInst B 2. Bywa y to iż Sędzia koleryk z przyrodzenia/ gniewliwy/ zápali się prędko. BirkNiedz 228. Koléryczny aliter, vel Koléryk v. Gniewliwy. Kn 290. Caelius Rodiginus pisze o Kotysie Krolu Tráckim/ że był z nátury koleryk wielki/ y kiedy mu kto bynamniey co záwinił/ to nie miał miary w karániu. StarKaz II, 463. Tamci zas Cholerycy Pragnęli miecza y krwie rozlania. PasPam 241v. Czemu Cholerycy prętko sie zágniewywaią, ále nie długo? Cholerá iest sucha y ciepła, dla tego y prętko się zápali, y prętko się spali. TylkRoz 277. Czemu iedni skłonnieysi do pewnych występkow y cnot y náuk? Tę skłonność spráwuią humory. Cholericy do gniewu, wspániáłości, męstwa w ktorych krew pánuie do krewkości, łaskáwości, ludzkości, w ktorych flegma do lenistwá, niedbalstwa, cichości, cierpliwości. TylkRoz 310. U ktorych gorącość y suchość przodkuie są cholerycy, poymuią prędko, ále cierpliwości nie masz áby nie przestáli gdy czego nie záraz poymą. TylkRoz 85. Rozgniewawszy się, jako był [biskup chełmiński] nieporównany choleryk, na pewnego pokojowego swego, kazał [go] bić. SarPam 251. Kwaskowáte Medykámentá; służą cholerykom. CompMed 200. Oprocz tych w szczegulności znakow ieszcze w pospolitości swoie wnoszą illácye Fizyognomowie. Kto choleryk, meláncholik, krwisty, flegmatyk álbo Cholerycomelancholik, flegmatycomeláncholik, krwistocholeryk, &c. z znákow nástępuiących. BystrzInfAstrol 12 nlb. COLERE [...] Zprzyrodzenia iest choleryk y wielki gorączka. DanKolaDyk I, 319. Materacyki z gorących Aromatow albo zioł [...] młodym, krwistym ludziom, cholerykom, arcyszkodliwe. BeimJelMed 206. Twoy [ogniu] to iest impet złość máło rozumná, Podżegać Dwory, z krescencyą gumná. W kim temperament twoy ognisty broi, Każdy to licho zdaleka omiia [...] iaki taki, iak może unika. Od szalonego ze krwie holeryka. DrużZbiór 349. Dowodziłem, że Fleming, jak jest choleryk, tak przez swoje impeta sam sobie te nieszczęścia udziałał. MatDiar I, 730.
# Użycia metajęzykowe: # Substantiva nomina [...] Chárákter Cholerá CHRYSTUS Choleryk. WojnaInst 157-158
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autor: WM