W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 28.07.2020
ANTYPATIA rzecz. ż
Słowniki:
L (XVIII w.), SWil, SW, SJP notują
SStp, SXVI, Kn, T nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1621-1632
Formy: lp M. antypatia; D. antypatii // antypatiej; B. antypatią; N. antypatią; Ms. antypatii; ~ lm M. antypatie; Ms. antypatiach
Etymologia: <łac. antipathia, z gr.>
Znaczenia:
»przeciwna, sprzeczna natura rzeczy; niechętny, wrogi stosunek do siebie osób, zwierząt i in.; niechęć, sprzeczność«: Jeźli necessitas ukaże że te subjecta, przeciwko którym on [król] ma swoję antypatyą, mogą mu się znijść ad producendum bonum publicum, ozdobi swój majestat. RadziwKSprawy 572. Ją [ksienię] obserwuję jako matkę, a kocham bardziej, niżelim kochał matkę [...] ale jeślibym postrzegł w niej by naimniejszą do antypatii jakiej przeciwko Wci sercu memu dyspozycję, obiecuję [...], że by jej już oko moje nigdy nie widziało. SobJListy 429. A ktoż doścignie tak wiele inszych skrytych mocy sympatyjej i antypatyjej, tak w górnych rzeczach niebieskich, jako i w dolnych ziemskich. LubSArtPol 226. Żaby z Wężami maią wielką antipatią. PromMed 150. O Antypatyách, Sympatiyách, o własnośći wody, źiemi, ogniá, drew, kwiećia, minerałow, kámieni, y tym podobnych. BystrzPol K2. [...] słońce im bliszsze tym większe wapory z ziemi, z Oceanu wyciąga, chmury grubsze, y potężnieysze wiátry rodzi, ktore przez Antypatyą z gorącem słonecznym, więcey ziębią te kraie. BystrzInfGeogr C2v-C3. Item żabę ziemną w nowe, gliniane włożywszy naczynie, y wposrod roli, araczey posianego zboża zakopawszy, iakąś antypatyą potaiemną wszelkie ptastwo żarłoczne oddala od zboża. ChmielAteny III 458. Małpa [...] wielką ma antypatyą, albo wrodzoną nienawiść z Zołwiem. ChmielAteny I 486. Pomaga ná ukąszenie wężá, broni od piorunow, siły wzmacnia, burze odwraca, przez iákąś antypatyą w ustá wzięty prágnienie gási teste Solino et Plinio. U Pyrrusa Krolá Epyru według Soliná Autorá był Achátek dziewięć Muz z Insigniami y Apolliná wyrażáiący. ChmielAteny I 549. Lecz żadney tu nie masz Sympatyi: y iuż te sympatye, antypatye, y inne podobne nic nie znaczące słowa, szczęśliwie z Filozofii na wygnanie są wysłane. ChróśSFizyka 135.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorka: KS