W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 16.03.2016
BOSY przym.
Warianty fonetyczne: BOSY, BOSSY, *BOSZY
Słowniki:
notują
Formy: lp M. m bossy // bosy; ż bosa; n bose; D. ż bosy; B. m żyw bosego; nżyw bossy; ż bosą; N. m bosym; ż bossą // bosą; W. ż bosa; lm M. mos bossi // bosi; nmos bose; D. bossych // bosych // boszych; C. bosem; bosym; B. mos bossych // bosych; nmos bose // bosse; N. bossemi // bosemi; bosymi; lpdw B. nmos bose
Znaczenia:
1. »z nagimi stopami, bez butów, nieobuty«: Zołtą chorobę spądza násławszy go [taszniku] w obuw/ tak żeby pod bossemi nogámi był. SyrZiel 1213. Tym ktorzy często żołtą niemoc cierpią/ dobrze im go [srebrnik, ziele] w obuw náściełáć pod bosse podeszwy. SyrZiel 292. Ieden ubogi, nagi, bez czapki, bosy [...] do karawanu naszego się przymieszawszy, do Mechy z nami pospołu szedł. SaadiOtwSGul 90. Trzy rázy ziemię deptał będąc bosy [Izmen]. TasKochGoff 332. Bosak/ bosy człowiék/ Nudus pedes, Ouid. Nudato pede currens, Tribul. Excalceatus, Mart. Discalceatus, Sueton. Planipes [...] Nudipes [...]. Kn 42. Bose chodzęnie/ [...]. nuditas pedum. Nudipedalia exercere, Hieron. Nudipedalia denuntiare. Tertul. Kn 42. Podkawszy bosom, s przestrachu wielkiego ledwo co zywom, Ie[g]omPan Kazimierz Tiszkiewicz [...] i Ie[g]omoss Pan Wierzbienta [...] za[n]iesli pod mury zamkowe a zasiąkszy kobierca, tamze na nim naziemi rozesłąnym połozyli. VorLetSkarb 61. Theolog z rádością poszedł, y nálazł w brámie Kościołá iednego Mendyká bárzo odártego, bosego, znędznionego. TylkStrom 60. Asz ćwiczony w Rycerskim: Rotmistrz ieden dziele, [...] Wpadł iáko Iástrząb z gory: w Pogáńskie łóżysko. Wpadł iáko Cwik między mdłe: głodny Kuropátwy, Vczynił swą odwagą: wszystkim przystęp łátwy. Ktory, że się z przodkow swych Iástrzębicem zowie? Bierze od Bolesłáwá: Herbem Krzyż w podkowie. Ze skarb drzewá świętego: ktory ludziom rodzi, Zuwot wieczny: podkową: końską, oswobodzi, Iástrzębá w Hełmie bowiem, iáko skrzydłem ná niey, Wleciał: gdzie bosęm trudno, z kąd spádną Pogáni. PotPocz 117-118. Chodzenie bosemi nogámi po gołey ziemi, pomaga do solutiey náturálney. CompMed 502. Fundacyą uczyniła [Jadwiga Jasłówna] na Prowincyałow [...] Karmelitańskich, tak bossych iako y trzewikowych. NiesKor II 422. [W Abisynii] Do Kościołow Duchowne Osoby [...] bosemi tylko wchodzą nogami, tam nie pluią. ChmielAteny II 637.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: karmelici bosi: ▲ karmelitan bosy: ▲ karmelitanki bose: ▲ nagi i bosy: ▲ ojcowie bosi: ▲ trynitarki bose:
Związki frazeologiczne: bosą nogą (sz. zm.):
2. »o zwierzęciu, wozie, kole, saniach itp.: nieokuty, niepodkuty«: Zeznał Waśko Fedawa dobrowolnie, iz dwie koła bose u mielnika [...] wziął ten Piotr. RegZłocz 147. Na tymże podwórzu żerdki na kupie leżące 2, koryto trzecie [...] wóz okowany, wóz bosy prosty. InwKal I I, 100. Sprzęty domowe. Naprzód kolasa okowana poprawy potrzebująca, wóz u którego koła 3 okowane, czwarte bose. CYTATU NIE MOŻNA ZNALEŹĆ!!! InwKal I 206. Bawił się przy niey Sęp, iáko przy żerze, Ale śmiertelney wpadszy do obierze, I z niey się pędem wybiwszy wysokiem Niechciáł iuż z gory spoyrżeć ná nię okiem. Nie upráwiły iey [ziemi] Prorockie głosy, Nie ztretowáła nogá Lwice bosy. ChrośJob 102. DE'FERRER [...] Vn cheval deferré [...] Koń odkuty, bez podkow, bossy. DanKolaDyk I, 429. Sani bosych pięcioro. InwMalPolPom VI 73. Woz Boscowany y Ryfowany Bosy ieden do niego Drabi wielkich dwa. InwMalPolPom VI 73.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa: Koń bossy ná lod/ Bot dziuráwy ná błoto/ Tępa siekierá ná drwá. Niebespieczni są. ŻabPol B1.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń:
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: augustianki bose: Augustyanki Bose R. 1582. ChmielAteny II 768.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa: Koń bossy ná lod/ Bot dziuráwy ná błoto/ Tępa siekierá ná drwá Niebespieczni są. ŻabPol B1.
# Użycia metajęzykowe: # Adjectiva in by my ny py sy wy, item in diphtongum Polonicam finita, mutant in Nom. & Voc. pl. y finale in i; ut słáby słábi, łákomy łákomi, grzeczny grzeczni, ślepy ślepi, bosy bosi, żywy żywi, moy moi. WojnaInst 16
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
*BOSY
w funkcji rzeczownika
Formy:
Znaczenia:
nazwa własna »imię psa«: Ábyś Psow [...] umiał zwać Imionámi, nie Łyskiem, Kurtą, Kasztanem, Bosym, Kruczkiem. ChmielAteny I I, 484.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autor: WM