W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 16.12.2008
RACHOWAĆ czas. ndk
Słowniki:
Kn, T, L, SWil, SW, SJP notują
SStp, SXVI (?) nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1632
Formy: bezok. rachować; ~ cz. ter. lp 1. os. rachuję; 3. os. rachuje; ~ cz. prze. lp m 1. os. rachowałem; ~ im. wsp. rachując; ~ nieos. cz. prze. rachowano
Etymologia: <niem. rechnen>
Znaczenia:
1. »obliczać za pomocą dodawania, sprawdzać ilość przez dodawanie; liczyć«: Idziemy tedy w tropie dwadziescia kilku ludzi rachuiąc y z Swoią Czeladz[i]ą kolano z kolanem. PasPam 156v. Pusciłem im to z łaski [..] Lubom na to kosztu wiele Łozył przez kilka Lat a co turbacey Przeiazdek, zwady, Bitwy, Poiedynkow, tetego nierachuię. PasPam 235v. Rachowałem iednak owe wydatki ktorych narachowało się przez te Lata 40 Tysięcy. PasPam 283.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: z długą liczbą rachować lata »być starym«: Iak wiele inszych Herbow w Polszcze poginęło [...] A Rawicz z długą liczbą rachuie swe lata I podobno trwać będzie do skonczenia Swiata. PasPam 272v.
Związki frazeologiczne: lekko rachując: PasPam 257.
2. »oceniać wartość czego, szacować co w przybliżeniu«: Zdobycz nasi wielką wzięli wrzędach w srebrach w Namiotach bogatych w Sepetach zas owe specyały wyborne co mogły by drugi Sepet na sto tysięcy rachować one Szable bogate one Anczarki. PasPam 245v.
3. »uwzględniać, włączać przy liczeniu«
Związki frazeologiczne: rachować coś na intratę: Aręnda tez wyciągniona Bardzo bo y piotruszkę y kapustę nawet y iaie kokosze rachowano na Intratę. PasPam 226v.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń:
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa: Bogáty dobrodzieystw twych nié rachuié: Vrázy swé bárzo czuié. KnAd 36.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autor: SPas