W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 15.06.2020
BIAŁEKrzecz m, BIAŁKOrzecz n
Słowniki:
notują
Formy: lp M. m białek; n białko; D. m białku; B. m uż. nżyw. białek; N. m albo n białkiem; Ms. m albo n białku; ~ lm M. m uż. nosob. białki; D. m białków; n białek; C. m albo n białkom; B. m uż. nosob. białki; N. m białki; m albo n białkami; Ms. m albo n białkach
Znaczenia:
1. »płynna, przezroczysta otoczka żółtka w jaju ptasim«: Wziąć Papawy [...] przydáć [...] Białkow od świeżych iáiec dwá vmieszać co napilniey/ żeby sie białki inkorporowały dobrze. SyrZiel 1156. Białék w iáiu. Albumen [...] Album oui: candidum oui. Kn 25. Te mury z iaiec białkiem mlekiem, wapnem pobielali [Rzymianie]. WojszDiar 111v. Vtłuc ią [sierść psa] w możdzierzu co naydrobniey, zmieszáć z białkiem iáiowym, y vczynić zwitek z pácieszy, á macziąc go w-tym białku przyłożyć ná ránę. HaurEk 25. List papierowy białkiem iaia, albo gumią nasmarowawszy, położ na złocie albo srebrze, i przylgnie. SekrWyj 52. LE BLANC d’un oeus [...] BIAŁEK iaiá. DanKolaDyk I, 200. Weźmi białku twardego od kilku ieiec. BeimJelMed 241. Białek, g,u *Białko w iayku. Eyweisz. le blanc d’auf. T III 40. Item weźmi świeży białek od iáiá, ubiy dobrze, zmieszay z serwetką álbo z wodą z Iáłowcem przewárzoną day wypić. PromMed 65.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: białek jajowy (sz. zm.), białko jajowe: Iesli bol będzie, przyłoż lnu zmaczanego w białku iáiowym, abo białek skłociwszy z rożáną wodką. PetrSInst Ev-E2. Siemienia uwarzyć w miodzie pitym słodkim, ubić białek jajowych kilka. OstrorMyślTur 24. Jestli jáki smák w białku jájowym? BG Hi 6, 6. Białek zaś iáiowy chłodzi y wysusza/ oczu zapalenia uśmierza. HercBan 41. Poznac było już jawnym widzeniem, że się z źrzenice łuska dobywała I odstawała z oka po kawałku Jak więc skórka z jajowego białku. LubSTobPol 165. ▲ białek jajeczny (sz. zm.): Weźmiy potym Iáiecznych białkow kilka/ wley w ten podsadzony rosoł. CzerComp 88. Białek jájeczny/ Albumen. DasHünDict Ootijj.
2.med. »nieprzejrzysta, biaława błona gałki ocznej, białkówka«: Białek w oku. Album oculi [...] Albugo oculi. Kn 25. Ablugo [...] Bielmo/ ábo białek w oku. GuldOn 63. Zmiotą Pole iako Dym, apomknąwszy kroku Pod on tłum: skoro białek iusz obaczą w oku. PotWoj . Weyzrzał Pan nász ná ślepego, widzi że są powieki, ále białku, ále zrzenicy, ále oczu nie mász. MłodzKaz II, 82. Oko złączá się przez błonkę biáłą, co się zowie biáłek w oku z kościámi podlegáiącymi. KirchFac 82. LE BLANC, la blancheur [...] Białek oczu áalbo oká. DanKolaDyk I, 200. 1) Wydęta macharzyna. 2) wydęty białek. 3) wydęta robota. T III 2670.
3. »biała plama na paznokciu«: Páznogiéć/ [...] vide Pázur 2. plámy biáłáwe páznokci. białék páznokci páznokcisty. Kn . Białek paznokci. Blüthe auf den Nägeln der Finger. T III 40.
4. »biały osad na ołowiu; cukier ołowiany«: Zeskrob z Ołowiu tę Białość, lub (ieżeli tak nazwać się może) Białek będziesz miał Cukier ołowiany. BeimJelMed 431.
5. »biel, białość«: LE BLANC, la blancheur. Candor [...] BIAŁEK białość. DanKolaDyk I, 200.
6. »imię psa«: Kóndle Białko z wjlczata strokaty. ArchRadziw .
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorka: KS