W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 26.11.2019
ŻONA rzecz. ż
Słowniki:
nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1609
Formy: lp M. żona; D. żony; C. żonie; B. żonę; N. żoną; ~ lm M. żony; D. żon; B. żony
Znaczenia:
»kobieta zamężna«: W Indiey zwierzchność máią w Religiey z nawyższą władzą Brámmánni [...] á dizelą się ná dwie sekcie: bo niektorzy się żenią y mieszkáią w mieściech y máią to imię Brámmánni: drudzy bez żon żyią á zowią ich Ioghi. BotŁęczRel IV 138. Nie frasuj się, często Bóg i frantom dogodzi, Że ci babożeniowie, co śmierci czekali Żon swoich, pierwej sami na marach bywali. SzymSiel 39. Sálomon mądry/ y bogáty Krol/ nábudował báłwochwálnic wiele dla żon swoich/ y nałożnic/ y czynił pokłon z nimi wespoł/ przed bożyszczámi onemi. BirkNiedz 156. Złą macie Zonę Panie. PasPam 199. Przyiechali do mnie krewni zony moiey. PasPam 228v. Zastawszy Tatarowie owę w ziemi swoiey depopulacyią Trupy Zon y Dzieci swoich bydła Stada pozabierane Płakali na Swoie nieszczęscie. PasPam 277. Nawet pierzcień ktory mi była dała Zona na Zmowę oddłęm żeby przy mnie nic nieprzysychało Cudzego. PasPam 283. Oycowie do Synow pisali, zony do Męzow. PasPam 53. I tu dziwna ze w kraiu tak obfitym gdzie unas wszystkiego było pełno, A oni byli Tydzięn Na mieyscu postali to zaraz do nas po kwescie przysłali zony. PasPam 57. Zostaniesz Lutrem asz tu będzie piękna zony dobrać a Duszę stracić. PasPam 75v. Stygarowie [...] żadnegoż z faworu wpisać nie mają, że ow albo który z pokrewieństwa jego im rabia, dla czego serio inhibetur ani robotnikow, żon ich, albo dzieci, do noszenia wody, drwa rąbania albo innej [...] roboty aplikowania [...] aby do roboty osadzeni być mogli. InsGór 1735 89.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: mieć kogoś za żonę: Iego miał siostrę rodzoną zaZonę Wilhelmus. PasPam 68.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń:
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa: Kto się opsá y o chłopcá nie weźmie/ nieweźmie się y ożonę. RysProv VII, 6. ● Ták to bolesno komu Zoná vmrze/ iáko kiedy kto zábiie się w łokieć. RysProv 77. ● Koń dobry/ Broń pewna/ Zoná głádka. Roskosz doczesna. ŻabPol A4. ● Zły chłop od Zony. RysProv XVIII, 6. ● I ty/ y żoná y cháłupá/ y wszystko twoje/ (scil.jest) Du/ dein Weib/ deine Hütte/ und alles das deine/ ist mein. [Also pflegen die Polnischen von Adel wieder ihre leibeigene Unterthanen zu sagen]. DobrGram 427-428. ● Ná gładką Zonę pátrząc syt nie będziesz. RysProv 62. ● Zoná ma być trzeźwa/ ochędożna y cnotliwa. RysProv 93. ● Dwá rázy Zoná mężá biłá/ raz że ogorki łupił/ a drugi raz/ że iábłek nie łupił. RysProv III, 5. ● Kto się chce mieć dobrze ná dzień/ niech sobie gęś zárznie/ kto ná tydzień/ niech wieprzá zákole/ kto ná miesiąc/ niech wołu zábiie/ kto ná cáły rok/ niech żonę poymie/ á kto do śmierci/ niech Xiędzem zostánie. RysProv VII, 5.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Patrz mężyca, *mężyna, małżonka, mężatka, mężowa, oblubienica.
Autor: SPas