Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

OSTATEK

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1632
Formy gramatyczne
lp M. ostatek  
D. ostatka  
B. ostatek  
N. ostatkiem  
Ms. ostatku  
lm M. ostatków  
B. ostatki  
Znaczenia
1. »to, co pozostało, reszta«
  • Ostatek zapłaty [...] zostawuie. PasPam 210.
  • – Sami zdraycy Imię swoie tym bardziey zniszczyli y ostatek potęgi swoiey zgubili. PasPam 247.
  • – To mi prawy przyiaciel takiego szanuię Tym Czworgiem niech mi słuzy, ostatkiem daruię. PasPam 250.
Związki frazeologiczne

  • pogotować ostatek koło czegoś:
  • »poczynić ostatnie prace, ostatnie przygotowanie przy czymś«
    • – Tym czasem tam ostatek koło szkut pogotowano. PasPam 280v.
3. »ci, co zostali, reszta (ludzi)«
  • – Brandoborskiey piechoty przyszło 3000. iuz poodstapieniu Szwedow [...] oStatek się ich wrociło do Woyska. PasPam 70.
  • – Moskwa zaraz poczęli się mięszać [...] rzatko kto y strzelił ieno tak cięto ostatek ich Skoczyło w ucieczkę. PasPam 93.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • ostatki zapustne:
Związki frazeologiczne

  • chodzić na ostatku:
  • »mieć najniższą wartość, najmniejsze znaczenie«
    • – A że słáwa w przod chodzi, żywot ná ostatku, Przyznawam, żem ci winien ieszcze coś w pryydatku[!]? Lecz niech w tak mężnym sercu słábość się nie sciele Ieden tylko iest honor, á Panien ták wiele. CorMorszACyd 159.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • mały robak wielkiego dębu tocząc na ostatek obali. eine kleine aber oftere Bemühung thut Wunder. l'eau qui tombe goute à goute, creuse le plus dure rocher; à la continuë l'eau ronge la pierre. T III 201.
  • Mądremu dość skinąć/ ostátka się domyśli. KnAd 461.
Podhasła

OSTATKI ndm.


Najwcześniejsze poświadczenie:
1656-1688
Znaczenia
»ostatnie dni karnawału«
  • – Sprowadza do Siebie na Ostatki Pannę z Matką y Zoyczymem. PasPam 220v. PasPam 220v.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • ostatki zapustu:
    • – W ostatki Zapustu Zeniłęm IoMsci Pana Alexandra Tomickiego. PasPam 257.
  • ostatki zapustne:
    • – Podczas ostatkow zapustnych wydawał P. Iąn Potrykowski Pasierbicę swoię za Pana Macieia Potrykowskiego. PasPam 220.
  • ostatki dni Bachusowych:
    • – Dopiro na ostatki dni Bachusowych stanąłęm w Bereniczu [Berezynach]. PasPam 173.

DO OSTATKA


w funkcji przysłówka

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1656-1688
Znaczenia
»do końca, do reszty, zupełnie«
  • – IoMSC Pan Margrabia Pieńczowski ex bene placito wzi[ął] mi Substancyią y prawie rzec mogę Reliquias nieprzesłuzoney do[o]statka na usłudze tey Rzptey sztuki chleba Oyczystey. PasPam 284.

NA OSTATEK


w funkcji przysłówka

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1656-1688
Znaczenia
»na koniec, wreszcie«
  • – Samego co siedział in Persona krola postrzelono na ostatek. PasPam 189v.
  • – Woła krew braci naszych y Oyczyzna ręką ich spustoszona Woła na ostatek NaySwiętsza Panna Matka Boska [...] że ten Narod iest Bluzniercą. PasPam 58.

NA OSTATKU


w funkcji przysłówka

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1656-1688
Znaczenia
»na końcu«
  • – Cięszki to zaprawdę Stanowi Senatorskiemu uwazam Paroxyzm kiedy go iuz Oyczymami Iusz Łuszczy bochęnkami y proznemi chlebami iuz na ostatku zdraycami Oyczyzny nazywaią. PasPam 140.
  • – Przy Swiecy zdeymuią wszystek Ornament, a na ostatku y koszulę. PasPam 55v.

W OSTATKU


w funkcji przysłówka

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1656-1688
Znaczenia
»w końcu, ostatecznie«
  • – Ia rzekę choc by tez byli y dyiabli to się ia ich nie boię. A wostatku zaniechay cie mię. PasPam 167-167v.
  • – Iatez pewnie takim nie myslę bydz niestatkiem a wostatku niech będzie to Słowo na papirze. PasPam 224v.

Z OSTATKIEM


w funkcji przysłówka

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1656-1688
Znaczenia
»wreszcie, ostatecznie«
  • – Widzę że nas rozerwac niemogą poczną wołac wroccie nąm naszych Iechał was pies zostatkiem. PasPam 157.