Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

PALIĆ SIĘ

czas. ndk
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
T, L (XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn


Najwcześniejsze poświadczenie: 1621-1643
Formy gramatyczne
palić się  
lp 1. os. palę się  
2. os. palisz się  
3. os. pali się  
lm 3. os. palą się  
lp m 3. os. palił się  
n 3. os. paleło się  
lm mos 3. os. palili się  
Znaczenia
1. »ulegać działaniu ognia, gorzeć; mieć tę właściwość«
  • Palę się/ vide Gorę. Kn 662.
  • ~ Wiatr w ten czas był srogi prosto na gumno, podobieństwo ze się stodoła poczęła palic [...] ab extra. PasPam 257.
  • – I tu y owdzie, gdzie wiátry pędziły: Słycháć iako się pozary paliły: Z czego tym gęstsze dymy powstawały. OblJasGór 30.
  • – [Ręka] poszła z rapiręm, zatym zárazrazem, Nim się poprawił, ciął go wkrztąn źelázęm; Wtym podle ognia, co się iescze palił Ztego się cięcia Bohatyr obalił. OblJasGór 42.
  • – Czemu się pali gorzałka á nie pali woda? W gorzałce wodá się nie pali ále álbo w powietrze się obraca álbo po ogniu zostáie: bo iest cále przeciwna ogniowi, będąc mokrą y zimną, á ogień iest ciepłym y suchym. TylkRoz 99.
  • – AZBEST [...] Może ten kámień Symbolizowáć álbo Potęmpiencow ktorzy palą się y ná dalsze servantur męki; álbo cierpiących dla Boga ktorzy Purgantur asflictionibus. ChmielAteny I 550.
  • Palić się. 1) brennen als Feuer, ein Licht. 2) fig. vor Liebe schmachten, brennen. T III 1313.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • ~ Mysz [nie śmie] gryźć świece owey ktora się iásno pali. StarKaz 318.
2. przen.  »być całkowicie pochłoniętym, oddanym czemu, ulegać silnym emocjom«
  • – W tenże czás y pospolstwo/ ktorego moc beło/ Niepohámowánym się záżárciem paleło Wszyscy pociski miecąc. OvOtwWPrzem 181.
  • – A ty czemu zapałów którymi mię psujesz, Abynamniej nie czujesz? Darmo w sobie płomienie zobopólne dusisz? I ty palić się musisz. ZimSRoks 124.
  • – Y tyś nie miáłá zá wstyd, miłoscią się pálić, Z tąd chwálić męstwo Iego, iest Twe zdánie chwalić. CorMorszACyd 165.
  • – Serce aże drży, radością wzruszone, A jako młotkiem bije w lewą stronę Własny Wulkanus, aż się wnętrze pali; A przecię nikt sie na ten ból nie żali. BorzNaw 197.
  • – Ale tym czasęm gdy Lidora daley Duchęm się skruchy swiątobliwym páli, Szwedzi od Szturmow gniewy odwrácaią, Y ciepłe działa z ogniow przechładzaią. OblJasGór 102v.
  • – Gniewam się. Znać po cerze, niemasz czego chwalić, Że się męczyć, że się dasz afektowi palić. PotFraszBrück I 419.
3. »spieszyć się, czekać na co z niecierpliwością, nastawiać się konfrontacyjnie«
Rekcja: do czego, na kogo

  • – ONie niosęć ia woyny źadney tobie/ Co się ták palisz ná mię y ármuiesz/ W przyiáźni ráczey y w dobrym sposobie/ Proszę. TwarSDaf 118.
  • – Iuż go niemogło, áni Sámo morze, W tak wielkim iego, hamowáć Vporze, Ani zła droga, w ktorą co raz dáli Idąc: iáko Mars, do boiu się pali: Prze Bog ná zdrowie Swoie pámiętaycie I, Fortun wniwec obracác niedaycie. OblJasGór 7v.